1996 ОНД АРВАН НАСТАЙ ДҮҮ МИНЬ ОР СУРАГГҮЙ АЛГА БОЛЖ, БИД 19 ЖИЛ ХАЙСАН ЮМ… ГЭТЭЛ БИДЭНТЭЙ ХАМТ УЙЛЖ, ХАМТ ХАЙЖ ЯВСАН ХҮН...

2015 оны аравдугаар сарын 23-ны өглөө Ховд аймгийн нэгэн сумын захад байдаг хуучин худгийг бөглөхөөр очсон гурван ажилчин доороос нь хүүхэд уйлах чимээ сонсжээ. Эхэндээ салхи исгэрч байна гэж бодсон боловч хэсэг хугацааны дараа худгийн гүнээс “Эгч ээ, намайг гаргаач” гэх үг тодхон дуулдсан гэдэг. Тэр худгийн дэргэдээс арван есөн жилийн өмнө арван настай дүү минь алга болсон юм. Харин тэр өглөө сонсогдсон дууг надад сонсгоход би дүүгийнхээ хоолойг шууд таньсан. Гэхдээ хамгийн аймшигтай нь тэр биш байлаа. Худгийн ёроолоос сонсогдсон дараагийн үг миний арван есөн жил итгэж явсан бүхнийг орвонгоор нь эргүүлсэн юм.

Намайг Оюунтүлхүүр гэдэг. Би 1983 онд төрсөн, манайх Ховдын нэгэн сумын төвөөс арваад километрийн зайтай, мал аж ахуй эрхэлж амьдардаг айл байлаа. Аав Галбадрах маань тэр үед гучин долоотой, ээж Нямгэрэл гучин хоёртой, харин дүү Тэмүүлэн арван настай байсан юм. Манай дүү их хөдөлгөөнтэй, хүний үгнээс гардаггүй хэрнээ сониуч хүүхэд байв. Хаана юу болж байна, хэн хаашаа явж байна гэдгийг заавал асууж мэднэ. Би түүнд хааяа уурлаж, “Чи яасан олон юм асуудаг юм бэ?” гэхэд инээгээд л өнгөрдөг байлаа.

1996 оны аравдугаар сарын 28-ны өдөр манай гэрт мартагдахааргүй нэг явдал болсон юм. Тэр өглөө аав сумын төв орно гээд эрт мордож, ээж сааль сүүний ажилтай үлдсэн байв. Харин би хичээлдээ явах гэж байхад дүү маань гадаа тоглож байснаа гэрт орж ирээд, “Эгч ээ, чи өнөөдөр эрт ирэх үү?” гэж асуусан. Би “Яах гэсэн юм?” гэхэд “Хоёулаа орой нөгөө номоо уншъя” гэлээ. Бидэнд хотод байдаг нагац эгчийн явуулсан зурагтай үлгэрийн ном байсан бөгөөд дүү тэр номыг их сонирхдог байв.

Үдээс хойш дүү маань гэрээсээ гараад буцаж ирээгүй. Ээжийн хэлснээр тэр ойролцоох хуучин худгийн дэргэд тоглохоор явсан аж. Уг худаг хэдэн жилийн өмнөөс ашиглагдахаа больсон, амсрыг нь модоор хагас тагласан газар байлаа. Ээж дүүг орой болтол ирэхгүй болохоор нь хайж очиход худгийн дэргэд нэг гутал нь хэвтэж байжээ. Тэр гутлыг би одоо ч мартдаггүй. Бор өнгийн, түрий нь бага зэрэг урагдсан, ээжийн хэд хэдэн удаа нөхөж өгсөн гутал байсан юм.

Аавыг сумын төвөөс ирэхэд аль хэдийн харанхуй болсон байлаа. Бид хөрш айлуудаа дуудаж, гар чийдэн барин худгийн эргэн тойрныг нэгжсэн. Аав өөрөө олс уяж худаг руу бууж үзсэн боловч дүүгийн ямар ч ул мөр олдоогүй. Маргааш нь сумын хэсгийн төлөөлөгч Хүрэлсүх ирж, нутгийн хүмүүсийг цуглуулан хайгуул зохион байгуулсан юм. Худаг дотор ус бараг байхгүй, ёроолд нь шавар, чулуунаас өөр зүйл байгаагүй гэдэг.

Тэр өдрөөс хойш манай гэрийн амьдрал өөрчлөгдсөн. Ээж өглөө бүр дүүгийн хувцсыг гаргаж тавина. Аав хэдэн сар дараалан ойр хавийн сумдаар явж, сураг чимээ хайсан. Би сургуульдаа явдаг ч хичээл дээрээ юу ч ойлгохоо больж, орой гэртээ ирэх бүрдээ дүүгийнхээ гутлыг хараад уйлдаг байлаа. Хүмүүс янз бүрийн юм ярьж эхэлсэн. Зарим нь хүүг хүн аваад явсан байх гэв. Зарим нь худгийн ёроолд нууц хонгил байдаг тухай хууч яриа ярьж, бүр сүнс аваад явсан гэх хүн ч гарсан юм.

Гэвч хамгийн хачирхалтай нь аав маань тэр худгийн тухай ярих болгондоо уурладаг болсон явдал байлаа. Ээж нэг удаа “Худгийг дахиад сайн шалгуулъя” гэхэд аав аягаа ширээн дээр хүчтэй тавиад, “Шалгах юмаа шалгасан. Хүүхэд тэнд байхгүй” гэж хэлсэн. Тэр үед би аавыг зовсондоо тэгж байна гэж бодсон. Харин олон жилийн дараа тэр үг ямар учиртай байсныг ойлгосон юм.

Он жилүүд өнгөрч, би сургууль төгсөөд Улаанбаатарт ажиллаж амьдрах болов. Ээж аажмаар өвдөж, аавын үс цайж, дүүгийн минь зураг гэрийн хойморт хэвээр үлдсэн. Бид түүнийг нас барсан гэж хэзээ ч албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөөгүй. Ээж бүр 2015 он хүртэл дүүгийн төрсөн өдрөөр жижигхэн боов хийж, нэгийг нь тусад нь тавьдаг байлаа.

Тэгээд 2015 оны аравдугаар сарын 23-нд миний утас дуугарсан юм. Залгасан хүн өөрийгөө Цогт-Орших гэж танилцуулаад, хуучин худгийг бөглөх ажил хийж байгаагаа хэлэв. Тэр надтай ярихдаа их л болгоомжтой байлаа. “Та Тэмүүлэн гэдэг хүүхдийн эгч мөн үү?” гэж асуухад нь миний зүрх хүчтэй дэлссэн. Би “Мөн. Яасан юм?” гэхэд хэсэг дуугүй байснаа “Та нэг юм сонсох хэрэгтэй байна” гэлээ.

Тэр утсаараа богинохон бичлэг явуулсан юм. Эхэнд нь төмөр тачигнах, хүмүүсийн хоорондоо ярилцах чимээ сонсогдоно. Дараа нь нэг ажилчин “Наадах чинь юу вэ?” гэж асуухад нөгөө хүн “Чимээгүй бай, дахиад сонс” гэжээ. Тэгээд хэдэн секунд нам гүм болсны дараа худгийн гүнээс хүүхдийн дуу гарсан.

“Эгч ээ… намайг гаргаач.”

Би тэр бичлэгийг дахин дахин сонссон. Хоолой нь арван настай дүүгийн минь хоолойтой үнэхээр адилхан байлаа. Гэтэл бичлэгийн төгсгөлд хүүхэд дахин нэг өгүүлбэр хэлсэн юм.

“Эгч ээ… намайг сонсож байвал аавыг битгий авчраарай.”

Би утсаа барьсан чигээрээ хөшчихсөн. Учир нь дүүг минь алга болсноос хойш арван есөн жилийн турш хамгийн их хайсан хүн бол миний аав байсан юм. Тэр өдөр би ажлаасаа чөлөө аваад Ховд руу явах онгоцны билет захиаллаа......