АХ МИНЬ 23 ЖИЛИЙН ӨМНӨ НАМАЙГ АЛАХ ГЭЖ ОРОЛДСОН. ХАРИН ТҮҮНИЙГ ОРШУУЛАХ ӨДӨР БИ ӨӨРӨӨСӨӨ ИЧИЖ ҮХЭХ ШАХСАН ЮМ…

Ахын минь авсыг нүхэнд буулгах гэж байхад аав гэнэт миний гараас чанга атгаад, “Наад хүнийхээ царайг сүүлчийн удаа харах хэрэггүй” гэж шивнэсэн юм. Би тэр үед аавынхаа үгэнд орж, хорин гурван жил үзэн ядсан хүнийхээ царайг сүүлчийн удаа харахаас татгалзсан. Гэтэл оршуулгад ирсэн буурал үстэй нэгэн эмэгтэй авсны дэргэд сөхрөн суугаад, “Сайнбилэг минь, чи ээжийнхээ амийг хөнөөгөөгүй шүү дээ, яагаад энэ үнэнийг хэлэлгүй үхчихэв дээ” хэмээн уйлж эхэллээ. Түүний үгийг сонссон аавын минь гар сулран, царай нь цонхийж, хөл дээрээ тогтож чадахаа болив. Харин би тэр мөчид хорин гурван жилийн өмнөх нэгэн шөнийг анх удаа өөрөөр санаж эхэлсэн юм.

Намайг Идэрмөнх гэдэг, тэр үед би гучин таван настай, эхнэр хоёр хүүхдийн хамт хотод амьдардаг байлаа. Харин миний төрсөн ах Сайнбилэг дөчин нэгэн насандаа, хөдөөний нэгэн жижиг байшинд ганцаараа нас барсан юм. Бид хоёр нэг эхийн хэвлийгээс төрсөн ч сүүлийн хорин гурван жил ах дүүс шиг амьдраагүй, тэр байтугай нэг ширээний ард сууж үзээгүй хүмүүс байв. Учир нь намайг арван хоёртой байхад ах минь миний хоолойг боож алах гэж оролдсон, тэр шөнө ээж маань ч амь үрэгдсэн билээ. Би энэ бүхнийг өөрийн нүдээр харсан, өөрийн биеэр туулсан гэж итгэж ирсэн учраас ахыг минь өмөөрсөн хэн бүхнийг үзэн яддаг байлаа.

1996 оны намар манайх аймгийн төвөөс зайдуу, хуучин нэгдлийн малын хашааны дэргэдэх хоёр өрөө модон байшинд амьдардаг байв. Аав Лхагважав дөчин гурван настай, урьд нь нэгдлийн тракторчин явсан, нэгдэл тарснаас хойш тогтсон ажилгүй, архи уухаараа гэрийнхнээ айлгадаг хүн байсан юм. Ээж Удвалмаа гучин есөн настай, сумын сургуулийн гал тогоонд ажилладаг, цалингаа авахаараа эхлээд бид хоёрт гутал хувцас авч өгдөг даруухан эмэгтэй байлаа. Ах Сайнбилэг арван найман настай, сургуулиа төгсөөд сумын засварын газарт ажиллаж, олсон мөнгөнийхөө ихэнхийг ээжид өгдөг байсан. Харин би арван хоёр настай, ахынхаа араас сүүдэр шиг дагаж, түүн шиг том болохыг мөрөөддөг хүүхэд байв.

Ах минь надад хэзээ ч гар хүрч байгаагүй, харин ч аавын уур хүрэх болгонд намайг ардаа оруулан хамгаалдаг байсан юм. Нэг удаа аав намайг түлээ хагалсангүй гэж загнахад ах өөрөө хагалчхаад, “Би хийлгээгүй юм, хүүхдийг битгий загна” гэж хэлж байсныг одоо ч санадаг. Өвлийн хүйтэнд миний гутал цоороход ах өөрийнхөө шинэ гутлыг зарж, надад эсгий дотортой гутал авч өгсөн удаатай. Тэр үед би ахыг дэлхий дээрх хамгийн хүчтэй, хамгийн сайн хүн гэж боддог байлаа. Гэвч нэгэн шөнийн дараа тэр бүх дурсамж айдас, үзэн ядалтаар солигдсон юм.

Тэр явдал аравдугаар сарын сүүлчийн нэгэн орой болсон бөгөөд гадаа цас бударч, салхи байшингийн дээврийг тачигнуулж байв. Ээж оройн хоолондоо гурилтай шөл хийж, ах бид хоёр гал тогооны жижиг ширээний ард сууж байтал аав согтуу орж ирсэн. Тэр өдөр аав хаанаас ч юм мөнгө олж, хэдэн хүнтэй архи уусан бололтой, нүд нь улайж, дээлнийх нь энгэр задгай байлаа. Ээж түүнд хоол аягалж өгөхөд аав аягыг түлхэн унагааж, гэрт хадгалсан мөнгө хаана байгааг асууж эхэлсэн. Ээж юу ч хэлэлгүй аяганы хагархай түүхэд ах босож, намайг нөгөө өрөөнд орж унт гэж шивнэсэн юм.

Би орондоо орсон ч унтаж чадсангүй, учир нь нөгөө өрөөнөөс аавын чанга дуу, ээжийн уйлах чимээ сонсогдсоор байв. Хэсэг хугацааны дараа ахын дуу гарч, “Аав аа, одоо боль, ээжийг битгий оролд” гэж хэлэхийг сонслоо. Тэгтэл ширээ сандал унах чимээ гарч, ээж нэг удаа чангаар орилсон юм. Би айсандаа хөнжлөө толгой дээгүүрээ нөмөрсөн боловч удалгүй ээжийгээ дуудах гэсэндээ босож, өрөөний хаалга руу очив. Тэр мөчөөс хойших үйл явдлыг би хорин гурван жилийн турш нэг л янзаар санаж ирсэн билээ.

Хаалгаа нээхэд ээж шалан дээр хэвтэж, ах миний өөдөөс яаран ирж байсныг санаж байна. Түүний цамцны ханцуй цус болсон, нүүр нь аймшигтай хувирч, над руу хоёр гараа сунгасан байлаа. Дараагийн агшинд хүзүүн дээр минь хүчтэй даралт мэдрэгдэж, амьсгаа авч чадахаа больсон юм. Би ахынхаа нүүрийг маш ойроос харж, гараас нь мултрах гэж оролдсон боловч чадсангүй. Тэгээд чихэнд нэгэн бүдэг дуу сонсогдож, нүдний өмнө харанхуйлснаас цааш юу ч санадаггүй.

Би сумын эмнэлэгт хоёр хоногийн дараа ухаан орсон бөгөөд хоолой минь хавдаж, юм залгихад өвдөж байлаа. Орны дэргэд аав сууж байсан бөгөөд намайг сэрмэгц толгойг минь илээд уйлж эхэлсэн. Би ээжийгээ асуухад аав нүүрээ буруулж, удаан дуугүй сууснаа ээж чинь өнгөрсөн гэж хэлсэн юм. Харин ахыг асуухад түүний царай гэнэт хүйтэн болж, “Тэр муу чамайг ч гэсэн алах шахсан, одоо цагдаад байгаа” гэв. Би тэр үгийг сонсоод уйлсан ч ахыгаа яагаад ийм зүйл хийснийг ойлгож чадаагүй.

Хожим аавын ярьснаар ах ээжтэй мөнгөний асуудлаас болж маргалдаж, уурласандаа түүнийг түлхэн унагаасан ажээ. Ээж гал тогооны зуухны хажуугийн чулуун ирмэгт толгойгоо цохиж нас барсан бөгөөд би үүнийг харсан учраас ах намайг ч бас алах гэж оролдсон гэж аав тайлбарласан. Аав өөрөө тэр үед гадаа гарсан байсан, буцаж орж ирэхэд ах намайг боож байсныг харж салгасан хэмээн мэдүүлжээ. Миний хүзүүн дээр хөхөрсөн мөр байсан, ээжийн толгойд хүнд гэмтэл учирсан, ахын хувцас цус болсон зэрэг нь аавын мэдүүлгийг баталж байгаа мэт харагдсан юм. Харин ах болсон явдлын талаар эхэндээ юу ч хэлээгүй, сүүлдээ ээжийнхээ үхэлд өөрийгөө буруутай гэж мэдүүлсэн байдаг.

Тэр үед хэргийг шалгасан мөрдөгч Цэрэндаш гучин найман настай, аймгийн цагдаагийн хэлтэст ажилладаг хүн байв. Тэр намайг эмнэлэгт байхад хоёр удаа ирж уулзсан бөгөөд ахын гар миний хүзүүн дээр байсан эсэхийг дахин дахин асууж байсныг санаж байна. Би байсан гэж хэлсэн, учир нь тэр дүр зураг миний толгойд тод үлдсэн байлаа. Харин ах намайг яагаад боосныг асуухад би мэдэхгүй гэж хариулсан юм. Мөрдөгч миний хариултыг тэмдэглэж аваад, хэсэг зуур дуугүй сууснаа аавтай тусад нь уулзахыг хүссэн билээ.

Ахыг шүүх хуралд оруулахад би аавын хамт очсон бөгөөд танхимын арын сандал дээр сууж байлаа. Ах намайг хараад толгойгоо өргөсөн ч би шууд нүүрээ буруулсан юм. Шүүгч түүнээс хэлэх зүйл байгаа эсэхийг асуухад ах удаан дуугүй зогссоноо “Дүү минь амьд үлдсэн нь л чухал” гэж хэлсэн. Тэр үгийг би гэмт хэрэг хийсэн хүний ичгүүргүй хариулт гэж ойлгож, ахыгаа улам үзэн ядсан билээ. Улмаар ах ээжийн амь насыг хохироосон, миний аминд халдахыг завдсан хэрэгт буруутгагдаж, арван дөрвөн жилийн хорих ял сонссон юм.

Шүүх хурлын дараа аав бид хоёр сумын төвөөс нүүж, аймгийн төвд суурьшсан бөгөөд хуучин байшингаа зарсан. Аав архи уухаа хэсэг хугацаанд багасгаж, намайг сургуульд явуулан, бусдын өмнө сайн эцэг шиг харагдахыг хичээдэг байв. Гэвч тэр ахын тухай яриа гарах бүрд уурлаж, “Ээжийгээ алсан хүн чиний ах биш” хэмээн хэлдэг байсан. Би ч тэр үгэнд итгэж, Сайнбилэг гэдэг нэрийг амьдралаасаа арчихыг хүссэн юм. Харин шөнө зүүдэндээ ахынхаа царайг харах болгондоо айж сэрдэг байлаа.

Ах хоригдож байхдаа надад захидал бичдэг байсныг би хожим мэдсэн. Анхных нь намайг арван гурав хүрэх жил ирсэн бөгөөд аав дугтуйг нь задлалгүй зууханд хийж шатаасан юм. Дараагийн хэдэн захидлыг ч мөн адил устгаж, надад ахтайгаа холбоо тогтоох хэрэггүй гэж захидаг байв. Би өөрөө ч ахын захидлыг уншихыг хүсдэггүй, тэр хүнийг амьд байгааг мэдэх төдийд дургүй хүрдэг байсан. Тэгээд олон жил өнгөрөхөд ахын тухай бодох нь багасаж, түүнийг аль хэдийн нас барсан хүн мэт төсөөлдөг болсон билээ.

Ахыг хоригдоод олон жил өнгөрсний дараа аав нэг удаа архи уусан үедээ санаандгүй сонин үг хэлсэн юм. Тэр намайг ширээний ард сууж байхад удаан ширтсэнээ, “Чи тэр шөнө өрөөнөөсөө гараагүй бол ээж чинь амьд байх ч байсан юм билүү” гэж бувтнав. Би гайхаж, юу гэсэн үг болохыг нь асуухад аав гэнэт уурлаж, согтуу хүний үгэнд ач холбогдол өгөх хэрэггүй хэмээн загнасан. Тэр үед би аавыг ээжийнхээ үхэлд намайг буруутгаж байна гэж ойлгоод дахиж энэ тухай асуугаагүй. Харин хорин гурван жилийн дараа ахынхаа оршуулгад очих хүртлээ тэр ганц өгүүлбэр ямар аймшигтай утгатай байсныг мэдээгүй явжээ…