Chiếc chiếu dưới đất

Chén rượu cạn rồi, nậm rượu đặt trên mặt rương, nhưng mùi rượu nếp vẫn còn vương trong buồng, ngòn ngọt và cay cay, lẫn với mùi khói than và mùi vải mới.

Nguyệt ngồi ở mép giường, hai tay đặt trên đầu gối, không biết phải đặt chúng ở đâu cho đúng. Chiếc áo đỏ điều vẫn còn trên người, cổ áo cứng vì hồ, cọ vào vết hằn dây trên cổ rát rát. Ngọn đèn dầu lạc trên bàn cháy hơi lệch, thỉnh thoảng lại nổ lách tách một tiếng nhỏ.

Chính đứng dậy trước. Anh cúi người đi qua khung cửa buồng, cái đầu suýt chạm vào bậu cửa, rồi đi ra phía sau. Một lúc sau anh quay vào, tay bưng một chậu thau đồng bốc hơi nghi ngút, vắt trên vai một chiếc khăn vải trắng còn nếp gấp.

"Nước ấm," anh nói, đặt chậu xuống cạnh chân giường. "Có pha lá bưởi. Em rửa mặt rửa chân cho ấm người rồi ngủ. Khăn mới đấy, chị Cả dệt từ hồi hè, cất mãi không ai dùng."

Rồi anh quay mặt ra phía cửa, đứng như cái cột, chờ.

Nguyệt nhìn cái lưng anh một lúc mới hiểu ra là anh đang đợi nàng thay áo. Nàng cởi chiếc áo đỏ, gấp lại đặt lên rương, mặc vào cái áo cánh nâu cũ mang từ nhà họ Lê sang. Nước trong chậu ấm vừa tay, khoảng bốn mươi độ, nàng tự ước lượng theo thói quen, đủ để giãn mạch mà không bỏng. Nàng vục nước lên mặt. Mùi lá bưởi thơm hăng xộc lên, và trong một khoảnh khắc nàng thấy mình như được rửa sạch khỏi cả một tuần lễ bùn, rơm và sợ hãi.

"Xong rồi," nàng nói khẽ.

Chính quay lại, bưng chậu nước ra đổ. Khi trở vào, anh ôm theo một cuộn chiếu cói và cái gối mây. Anh trải chiếu xuống nền đất, ngay cạnh chậu than hồng đặt ở góc buồng, vuốt cho phẳng, rồi ngồi xuống như người đã làm việc này cả nghìn lần.

"Anh nằm đây," anh nói, giọng bình thường như nói chuyện trời mưa. "Giường chật, anh nằm thì em không có chỗ trở mình. Với lại anh quen nằm đất rồi. Ở trong doanh, mấy năm trời có được cái giường nào đâu."

Nguyệt mở miệng định nói gì đó, rồi lại thôi. Nàng không biết nên nói "anh lên giường đi" hay "cảm ơn anh". Câu nào nghe cũng không ổn. Cuối cùng nàng chỉ gật đầu, kéo cái chăn bông lên ngang ngực.

Chính thổi tắt ngọn đèn.

⁂

Bóng tối trong buồng không đen hẳn. Than trong chậu vẫn còn hồng, hắt lên vách một quầng sáng đỏ mờ, đủ để Nguyệt nhìn thấy cái bóng to lớn của người đàn ông ngồi khoanh chân trên chiếu.

Anh chưa nằm. Một lát sau có tiếng sột soạt, rồi tiếng xoẹt, xoẹt, đều đều, nhè nhẹ.

"Anh làm gì đấy?" nàng hỏi, trước khi kịp nghĩ.

"Vót tên." Tiếng dao dừng lại. "Anh làm em mất ngủ à?"

"Không." Nàng ngập ngừng. "Tối thế mà anh vẫn vót được?"

"Không cần nhìn. Tay nó quen rồi. Ở trên đồn, đêm gác không được đốt lửa, anh em toàn ngồi trong tối vót tên cho đỡ buồn ngủ. Sáng ra đếm, ai vót được nhiều thì được ăn thêm nắm cơm."

"Anh có được ăn thêm không?"

Trong bóng tối có tiếng cười khẽ, ngắn, như tiếng gió lùa qua khe liếp. "Được mãi thì người ta không cho thi nữa."

Nguyệt cũng bật cười, rồi vội nín lại, như sợ ai nghe thấy. Tiếng dao lại tiếp tục, xoẹt, xoẹt. Nàng nằm nghiêng, nhìn quầng than đỏ, nghe những tiếng ấy, và thấy lạ là nó làm nàng yên lòng. Tiếng một người đang làm việc, đều đặn, không vội. Không phải tiếng chửi. Không phải tiếng guốc.

"Ở trên ấy có lạnh như ở nhà không anh?"

"Lạnh hơn. Trên núi, sáng ra sương đóng trắng mái lều. Có lần anh với thằng Tư, người làng Đông, đi lấy nước, bắt được một con dúi to bằng bắp chân. Hai đứa nướng ăn với muối, ngon đến giờ anh vẫn nhớ." Anh ngừng một chút. "Thằng Tư bây giờ về làng rồi, lấy vợ, nghe nói vợ nó đẻ con trai."

Chỉ thế thôi. Anh không kể chuyện đánh nhau, không kể vết thương ở bụng từ đâu mà có. Nguyệt cũng không hỏi. Nàng nghĩ có những chuyện người ta chỉ kể khi đã sẵn lòng, cũng như nàng chưa sẵn lòng kể cho ai về một chiếc xe tải trên một cây cầu ở một thế kỷ khác.

Tiếng dao thưa dần. Rồi tắt hẳn. Có tiếng người nằm xuống chiếu, tiếng cói kêu sột soạt dưới sức nặng.

"Ngủ đi," giọng anh nói, đã nhỏ hơn. "Mai chị Cả gọi dậy sớm đấy."

Nguyệt nhắm mắt. Ngoài kia gió bấc bắt đầu thổi, lay những tàu lá chuối sau nhà kêu phần phật. Xa xa, sông Lam vẫn chảy, ồ ồ như tiếng thở.

⁂

Nàng tỉnh dậy vì lạnh.

Không biết là canh mấy. Gió đã trở mạnh, lùa qua khe cửa buồng, qua những chỗ vách đất nứt, mang theo hơi ẩm của sông. Nguyệt kéo chăn trùm kín đến cằm mà vẫn thấy hai bàn chân buốt như ngâm nước giếng.

Nàng quay sang phía góc buồng. Chậu than đã tàn gần hết, chỉ còn mấy đốm đỏ lập lòe dưới lớp tro xám, như mắt con mèo sắp nhắm. Quầng sáng trên vách đã tắt.

Và trên chiếc chiếu, cái bóng to lớn kia đã co lại thành một cục. Anh nằm nghiêng, hai đầu gối kéo lên gần ngực, hai tay khoanh chặt trước bụng, đúng chỗ vết thương. Trên người anh chỉ có cái áo cánh và một tấm chăn chiên mỏng, thứ chăn đắp đỡ mùa thu chứ không đủ cho một đêm gió bấc thế này.

Nguyệt nằm im nhìn một lúc lâu.

Cái đầu học thực phẩm của nàng tự động làm phép tính. Nhiệt độ thế này, nằm sát đất, đất hút hơi ấm của người ta nhanh hơn không khí nhiều lần. Một người vừa khỏi vết thương ở bụng, cơ thể còn đang dồn sức để làm lành phần bên trong. Nhiễm lạnh bây giờ thì sốt, sốt thì vết thương có khi lại sưng. Chị Cả nói "liền da chứ chưa liền ruột" là đúng.

Còn cái đầu mười sáu tuổi của nàng thì chỉ nghĩ được một câu: đấy là chồng mình. Người ta vừa cưới mình hôm qua.

Nàng do dự. Do dự lâu đến mức một đốm than nữa tắt.

Rồi nàng ngồi dậy, khẽ khàng như kẻ trộm. Nàng tháo tấm chăn bông ra, gấp đôi lại, ước chừng một nửa, kéo xuống phía mép giường bên ngoài, để nửa chăn rủ xuống đất, phủ lên người anh. Nửa còn lại nàng giữ cho mình. Nàng nằm dịch hẳn ra sát mép giường, sát đến mức nửa vai nàng thò ra ngoài, để tấm chăn đủ dài mà không bị kéo căng.

Chính cựa mình một chút, rồi nằm im. Nàng nín thở. Anh không tỉnh. Hơi thở anh đều lại, chậm và sâu.

Nguyệt nằm đó, một tay giữ mép chăn, nghe hơi ấm từ dưới đất bốc lên chậm chạp. Nằm mép giường thế này, nàng cũng gần chậu than hơn, gần cả hơi ấm của người kia hơn. Nàng tự nhủ thế là hợp lý. Hoàn toàn hợp lý. Chỉ là vấn đề phân phối nhiệt.

Nàng nghĩ đến câu anh hỏi lúc tối, câu nàng chưa trả lời: sau Tết, nàng muốn đi hay ở.

Nàng chưa biết. Nhưng nàng biết đêm nay, nàng không muốn người này bị lạnh.

⁂

Nguyệt tỉnh dậy lần thứ hai vì một cảm giác rất lạ: ấm.

Ấm từ đầu đến chân, ấm như hồi bé được nằm giữa bố và mẹ trong những đêm mất điện. Có một thứ gì đó rắn chắc và nóng hổi ở ngay sau lưng nàng. Mũi nàng ngửi thấy mùi cói, mùi tro than nguội, và một mùi khác, mùi người, mùi tre mới vót, mùi xà phòng bồ kết.

Nàng mở mắt. Trước mặt nàng là mặt đất, rất gần. Một mẩu phoi tre cong cong nằm ngay cạnh mũi.

Nàng đang nằm trên chiếu.

Nàng không còn ở trên giường. Nửa đêm, có lẽ vì nằm sát mép quá, có lẽ vì trở mình, có lẽ vì cái bản năng tìm hơi ấm của một cơ thể đã bị rét suốt bảy ngày, nàng đã lăn xuống, hay trượt xuống, nàng cũng không biết, và kéo theo cả tấm chăn. Bây giờ tấm chăn bông quấn quanh hai người như cái kén. Một cánh tay to và nặng vắt ngang qua eo nàng, chắc như một cây đòn gánh.

Nguyệt nằm cứng đờ. Mặt nàng nóng lên từ cổ đến tận chân tóc.

Sau lưng nàng, hơi thở kia cũng vừa đổi nhịp. Nàng cảm thấy rõ người ấy vừa tỉnh, vừa nhận ra, và cũng cứng đờ y như nàng. Cánh tay vắt trên eo nàng từ từ, rất từ từ, nhấc lên, như người ta nhấc tay khỏi một con chim đang đậu, sợ nó bay mất.

Không ai nói gì trong một lúc lâu. Ngoài sân, con gà trống nhà ai gáy lên một tiếng, rồi gáy thêm tiếng nữa, như giễu.

"Anh…" giọng Chính khàn khàn vì ngái ngủ, rồi tắc lại. Anh hắng giọng. "Anh không biết. Anh ngủ say quá."

"Em… em cũng không biết," Nguyệt lí nhí. "Chắc em lăn xuống."

"Ừ."

"Tại lạnh."

"Ừ. Lạnh thật."

Lại im. Nguyệt cảm thấy cái chăn trên người bị kéo nhẹ, rồi một luồng hơi lạnh lùa vào sau lưng: anh đã ngồi dậy, nhường hết tấm chăn cho nàng. Nàng nghe tiếng anh đứng lên, tiếng đầu gối kêu rắc một cái, rồi tiếng bước chân ra phía cửa, nhanh hơn bình thường.

Đến cửa, anh dừng lại. Nàng không quay ra nhìn, nhưng nghe được giọng anh, rất nhỏ, như nói với cái khung cửa:

"Cảm ơn em. Cái chăn."

Rồi cửa buồng kẹt mở, kẹt đóng.

Nguyệt nằm lại một mình trên chiếc chiếu dưới đất, trùm chăn kín đầu. Trong bóng tối của chăn, mặt nàng vẫn nóng như hòn than. Nàng không biết mình đang ngượng hay đang cười. Có lẽ cả hai.

Không có chuyện gì xảy ra cả, nàng tự nhắc. Chỉ là hai người sợ lạnh.

Ngoài sân, trời bắt đầu hửng. Tiếng gà gáy lần thứ ba. Nàng sực nhớ ra mình là dâu mới, và dâu mới thì không được dậy sau cả nhà chồng.