Bát cháo gà buổi sớm

Sương sớm đọng trên mái ngói thành những giọt tròn, rơi xuống sân gạch tí tách, đều như nhịp chày giã gạo.

Nguyệt gấp chăn, cuộn chiếu, dựng gọn vào góc buồng, rồi mới để ý thấy trên nắp rương có một bộ áo quần đặt sẵn. Áo cánh nâu, quần lĩnh đen, một cái yếm trắng, một vuông khăn mỏ quạ. Vải còn cứng, mùi nâu mới nhuộm hăng hắc. Không ai nói với nàng câu nào, nhưng nàng biết ngay là của ai. Chỉ có một người trong nhà này lo được những thứ như thế mà không cần nói ra.

Nàng mặc vào. Áo hơi rộng, tay áo dài quá cổ tay một đốt. Nàng xắn lên hai vòng, vấn tóc, quấn khăn, rồi rón rén bước ra.

Cả nhà vẫn còn ngủ. Gian giữa tối om, chỉ nghe tiếng ngáy đều đều của ai đó sau tấm liếp, chắc là anh Mạnh. Chính đã không thấy đâu. Có tiếng nước sột soạt ngoài giếng, nàng đoán anh đang ở đó, và nàng không có ý định ra giếng lúc này.

Nàng đi thẳng xuống bếp.

⁂

Bếp nhà họ Đào là một gian riêng phía sau, rộng gấp đôi cái chái bếp nhà họ Lê. Ba ông đầu rau bằng đất nung đặt trên nền, tro trong lòng bếp còn ấm. Trên gác bếp treo mấy xâu ớt khô, mấy củ gừng, mấy bó lá đậu. Một hàng chum sành kê dọc vách: chum gạo, chum nước, chum tương, chum muối. Một cái chạn tre đóng chặt, có then cài.

Nàng mở chạn ra. Bên trong là phần thức ăn thừa của mâm cỗ hôm qua, được chị Cả xếp gọn trong mấy cái rá đậy lá chuối. Một rá xôi gấc. Một bát giò. Và trong cái rá lớn nhất, một con gà luộc đã bị lóc gần hết thịt ức, còn nguyên bộ xương, hai cái đùi và đôi cánh.

Nguyệt đứng nhìn con gà một lúc, và trong đầu nàng tự động mở ra một trang sổ.

Xương gà luộc rồi vẫn còn đủ chất. Hầm lửa nhỏ, nước sẽ ra ngọt. Thịt đùi thì xé sợi, cho vào sau cùng để khỏi bã. Gạo thì phải rang qua cho thơm, hạt nở mà không nát. Gừng đập dập cho vào nồi nước dùng để át mùi tanh của xương. Hành để sống, thái nhỏ, rắc khi ăn.

Mẹ nàng nấu cháo gà mỗi khi trong nhà có người ốm. Bà hay bảo: cháo gà ngon hay dở là ở cái nồi nước, đừng có tham nhanh. Và bao giờ bà cũng rắc lên mặt bát một nhúm lá chanh thái chỉ, thứ mùi thơm mát mà nàng chưa ăn ở nhà ai khác.

Nàng nhóm lửa. Rơm khô bén nhanh, nàng đẩy thêm mấy thanh củi nhỏ vào, chờ lửa lên đều rồi bắc nồi nước. Bộ xương gà được chặt khúc bằng con dao phay trên thớt, cho vào nồi cùng với hai củ gừng đập dập và một nhúm muối. Nước vừa sủi lăn tăn thì nàng rút bớt củi ra, chỉ để lại một ngọn lửa nhỏ liu riu. Nước dùng mà sôi bùng thì đục, mỡ và protein bị đánh tan lẫn vào nhau, nàng nhớ thầy dạy ở môn kỹ thuật chế biến. Nước dùng phải để lăn tăn như cá thở.

Nàng lấy một bát gạo tám từ chum, vo nhẹ tay hai nước, để ráo, rồi rang trên chảo gang cho đến khi hạt gạo ngả vàng nhạt và tỏa ra mùi thơm như mùi cốm. Gạo rang thì khi nấu hạt nở bung mà không bết, cháo sánh mà vẫn trong.

Trong lúc chờ, nàng ra vườn sau. Trời đã sáng hơn, sương còn đặc trên mấy luống rau cải. Ở góc vườn, sát bờ rào, có một cây chanh già cành la đà, lá xanh thẫm. Nàng hái bảy tám chiếc lá non, đưa lên mũi ngửi, và mỉm cười. Đúng mùi ấy. Ở thế kỷ nào thì lá chanh vẫn là lá chanh.

Nàng nhổ thêm mấy cây hành hoa ở luống bên cạnh.

Khi nàng quay vào, nước trong nồi đã ngả màu vàng nhạt, mỡ gà nổi lên thành những đồng tiền nhỏ. Nàng hớt bọt, vớt xương ra, cho gạo vào. Rồi nàng ngồi xuống trước bếp, cầm đôi đũa cả khuấy đều tay, khuấy chậm, một chiều, để gạo không dính đáy.

"Ơ kìa."

Nguyệt giật mình quay lại. Chị Cả đứng ở cửa bếp, đầu tóc còn rối, tay cầm cái khăn mặt, nhìn nàng như nhìn một con mèo lạ vừa nhảy lên chạn.

"Em… em dậy sớm, em nấu bữa sáng, chị ạ," Nguyệt đứng bật dậy. "Em thấy con gà trong chạn, em lấy làm cháo. Chị cho phép em nhé."

Chị Cả không đáp ngay. Chị bước lại gần, cúi xuống nhìn vào nồi, rồi hít một hơi dài.

"Gạo rang à?"

"Dạ."

"Sao không ai dạy mà biết rang gạo?"

Nguyệt cúi đầu. "Mẹ em… mẹ em ngày trước dạy."

Chị Cả nhìn nàng thêm một lúc, rồi gật đầu, không hỏi thêm. "Thế thì nấu đi. Tao ra giếng." Đến cửa, chị ngoảnh lại. "Áo vừa không?"

"Dạ, vừa ạ. Em cảm ơn chị."

"Rộng một tí thì mặc lâu," chị nói, rồi đi.

⁂

Cháo chín khi trời vừa sáng rõ.

Nàng xé thịt hai cái đùi gà thành sợi nhỏ, thả vào nồi, đảo đều rồi nhấc ra. Hạt gạo đã nở bung, cháo sánh vừa, trên mặt váng một lớp mỡ gà vàng óng. Nàng nêm thêm chút nước mắm từ cái lọ sành của chị Cả, nếm, nêm thêm chút muối. Hành hoa thái nhỏ. Lá chanh cuộn lại, thái thật mỏng, mỏng như sợi chỉ. Nàng tìm thấy trong ống tre trên gác bếp một nhúm hạt tiêu đen, đem giã dập trong cái cối nhỏ, mùi cay nồng bốc lên làm nàng hắt xì một cái.

Rồi nàng múc ra từng bát.

Ông Đào ăn trước. Ông ngồi ở đầu chiếu gian giữa, áo cánh nâu bạc màu, chòm râu thưa đã điểm bạc, khuôn mặt hiền và mệt của người đàn ông đã một mình nuôi bốn đứa con. Nguyệt bưng bát cháo đặt trước mặt ông bằng hai tay, cúi đầu.

"Con mời thầy xơi cháo ạ."

Ông nhìn bát cháo, nhìn mấy sợi lá chanh xanh trên mặt, rồi nhìn nàng. Ông không nói gì. Ông cầm thìa, húp một thìa. Rồi thêm một thìa nữa. Rồi ông cúi xuống ăn, không ngẩng lên lần nào, cho đến khi bát cạn.

Ông đặt bát xuống, đẩy về phía nàng một chút.

Nguyệt hiểu ra, vội múc thêm bát nữa. Ông lại ăn hết, vẫn không nói gì. Xong, ông đặt thìa, lau miệng bằng mu bàn tay, gật đầu với nàng một cái. Chỉ một cái gật đầu. Rồi ông đứng dậy, đi ra sân hút thuốc lào.

Chính ngồi ở cuối chiếu, tóc còn ướt nước giếng, nhìn theo bố mình, rồi quay sang nàng, khẽ nói: "Thầy anh ăn hai bát là khen đấy. Từ hồi mẹ mất, anh chưa thấy thầy ăn thêm bát nào."

Nguyệt không biết đáp sao. Nàng chỉ thấy mắt cay cay, chắc tại khói bếp.

Anh Mạnh ngồi xuống, nhận bát cháo, ăn một hơi hết nửa bát, rồi dừng lại. Anh nhìn bát cháo như nhìn một tảng thịt mà anh chưa cân ra được bao nhiêu. Rồi anh ăn tiếp, nói đúng một câu: "Thơm."

"Anh Cả nói thơm là ngon lắm," Chính lại thì thầm.

Chị Cả thì không cần ai dịch. Chị húp một thìa, chép miệng, rồi chỉ đũa vào nồi: "Ngon thế này thì mai ai nấu? Đừng có làm tao thất nghiệp đấy, con kia."

Cả nhà cười. Nguyệt cũng cười. Lần đầu tiên từ khi tỉnh lại giữa sân bùn, nàng nghe người ta gọi mình là "con kia" mà không thấy đau.

Chính bắt đầu chỉ cho nàng từng người, như người ta giới thiệu một gian hàng.

"Đây là cu Văn, mười ba tuổi, đã đi theo anh Cả ra chợ cân thịt rồi, biết tính nhẩm nhanh hơn anh." Thằng bé cao gầy, mặt nghiêm như bố, nhìn nàng một cái rồi cúi xuống, hai tai đỏ lựng.

"Đây là cu Võ, mười tuổi, leo cây giỏi nhất xóm, ngã gãy tay hai lần rồi mà chưa chừa." Thằng bé thứ hai nhe răng cười, thiếu mất một cái răng cửa.

"Đây là cái Thúy, tám tuổi, hay khóc nhưng mà khéo tay." Con bé tết tóc hai bên, ngượng nghịu cầm bát cháo mời lại nàng: "Mợ Hai ăn đi ạ."

"Còn đây…"

Không cần Chính giới thiệu. Cái Tuyết, năm tuổi, cái con bé đã nấp sau cửa buồng hôm qua để được chia một miếng cá, giờ đã lách qua các anh chị, trèo thẳng vào lòng Nguyệt mà ngồi, như thể chỗ ấy đã là của nó từ lâu. Nó ngẩng cái mặt tròn xoe lên, há miệng.

"Mợ Hai bón."

"Cái Tuyết!" chị Cả quát. "Lớn rồi còn đòi bón à?"

Nhưng Nguyệt đã cầm thìa lên, thổi cho nguội, đưa vào cái miệng nhỏ đang há sẵn. Con bé nhai, nuốt, rồi tuyên bố to cho cả nhà nghe: "Cháo thím Hai ngon hơn cháo u."

Cả nhà lại cười ồ. Chị Cả giơ tay làm bộ cốc vào đầu con, nhưng tay hạ xuống thì chỉ xoa nhẹ mái tóc nó.

Cu Võ không chịu thua, nhích lại ngồi sát bên trái Nguyệt. Cái Thúy nhích lại ngồi sát bên phải. Chẳng mấy chốc, Nguyệt bị vây giữa ba đứa trẻ, đứa hỏi thím Hai biết leo cây không, đứa hỏi thím Hai có biết thêu không, đứa trong lòng thì cứ ngửa mặt ra đòi thìa nữa.

Nàng bón cho cái Tuyết từng thìa một, nghe hơi ấm của đứa bé truyền qua lớp áo nâu mới.

Ở nhà họ Lê, mười sáu năm, cô bé kia chưa bao giờ được ngồi giữa chiếu ăn bữa sáng. Chưa bao giờ có đứa trẻ nào trèo vào lòng. Chưa bao giờ có ai nhường cho bát thứ hai. Cái Nụ, đứa em cùng cha, đã cài then cửa trước mặt chị mình.

Còn ở đây, một nhà người dưng, mới gặp nàng chưa đầy một ngày.

Nguyệt cúi đầu thấp hơn, giả vờ thổi thìa cháo cho nguội. Nước mắt rơi xuống, một giọt, rơi vào mái tóc tơ của cái Tuyết. Con bé không biết. Nó chỉ há miệng chờ thìa tiếp theo.

Ở cuối chiếu, Chính đã thôi ăn. Anh ngồi im, nhìn vợ, nhìn đứa cháu nhỏ trong lòng vợ. Anh không nói gì. Nhưng khi nàng ngẩng lên, bắt gặp mắt anh, anh không quay đi.

Ngoài sân, có tiếng ai gọi to từ phía cổng, giọng lạ, hớt hải:

"Nhà ông Đào có ai không? Có việc gấp đây!"