Xin ra ở riêng

Người đến là một gã đầy tớ áo dài nâu, ống quần còn lấm bùn đến gối, thở hồng hộc như vừa chạy suốt từ chợ huyện về.

Gã đứng giữa sân, chưa kịp uống ngụm nước chị Cả đưa đã nói một mạch. Nhà ông phó lý ở chợ huyện có đám giỗ cụ tổ vào ngày kia. Mấy con lợn đặt ở lò mổ làng Đông thì sáng nay mới hay là bị dịch, lăn ra chết cả. Bây giờ phải có hai con lợn thịt, mổ sẵn, giao tận nơi trong sáng mai. Tiền trả gấp rưỡi giá chợ.

Ông Đào ngồi trên bậc thềm, rít một hơi thuốc lào dài, nhả khói, rồi hỏi đúng một câu: "Lợn đến cân nào?"

"Dạ, độ sáu bảy chục cân một con ạ."

Ông quay sang nhìn chuồng lợn. Trong chuồng có ba con lợn thịt đang ủn ỉn tranh nhau máng cám. Ông nhìn một lúc, rồi gật.

"Chiều nay mổ. Thằng Mạnh với thằng Chính. Sáng mai ba bố con gánh ra."

Gã đầy tớ cúi rạp người cảm ơn, nhận bát nước, uống ừng ực, rồi lại chạy.

⁂

Bữa trưa hôm ấy có cơm, canh rau cải nấu với xương gà còn lại, đĩa cá rô kho khô và bát tương. Cả nhà ngồi quanh mâm ở gian giữa. Bọn trẻ ăn vội để còn chạy ra xem chuồng lợn.

Chính đặt bát xuống trước. Nguyệt ngồi cạnh anh, thấy anh nắm đôi đũa hơi chặt, như người sắp phải nói điều gì đã nghĩ từ lâu.

"Thầy," anh nói. "Anh Cả, chị Cả. Con có việc muốn thưa."

Cả mâm im. Anh Mạnh ngừng nhai.

"Con muốn xin thầy cho vợ chồng con về căn nhà cũ cuối xóm. Nhà của mẹ ngày trước. Con sửa lại, hai vợ chồng con ra đấy ở, tự lo liệu lấy."

Căn nhà cuối xóm ấy Nguyệt đã nghe bọn trẻ nhắc đến buổi sáng: ba gian nhỏ lợp tranh, nằm sát chân đê, có cái ao con và mảnh vườn trồng chuối. Mẹ Chính là người làng khác, về làm dâu thì ông Đào dựng cho bà căn nhà ấy để bà có chỗ nuôi tằm. Sau khi bà mất, nhà bỏ không, chỉ thỉnh thoảng có người ra quét dọn ngày giỗ.

"Không được." Chị Cả nói trước tiên, giọng sắc như dao cạo. "Chú vừa đứng dậy được có mấy hôm. Nhà ấy dột nát từ mấy mùa mưa, mái tranh mục, vách đổ một mảng. Chú định trèo lên mái mà lợp lại à? Bục chỉ ra thì ai lo?"

"Vết thương em liền rồi, chị ạ."

"Liền da chứ chưa…"

"Chưa liền ruột," Chính nói tiếp, rồi mỉm cười. "Em nghe chị nói câu ấy cả tháng nay rồi."

Anh Mạnh đặt bát xuống. "Ở đây chật à?"

Câu hỏi ngắn, giọng không to, nhưng cả mâm cảm thấy như có hòn đá vừa rơi xuống giữa. Anh Mạnh không giận. Anh chỉ không hiểu. Với anh, anh em ở chung một nhà, ăn chung một nồi, đấy là lẽ đương nhiên như sông thì phải chảy ra biển.

Chính cúi đầu. Anh không giỏi nói. Nguyệt nhìn thấy anh đang lựa lời, lựa mãi không ra.

Nàng đặt đũa xuống.

"Thưa thầy, thưa anh chị," nàng nói, giọng nhỏ nhưng rõ. "Con mới về, chưa có quyền gì nói. Nhưng con xin nói một câu, sai thì thầy với anh chị bỏ qua cho."

Ông Đào ngẩng lên nhìn nàng. Chị Cả nhướng mày.

"Nhà ta đông người, nhà chật, mùa đông mà thêm hai người thì bọn trẻ phải nằm chen nhau. Mà anh Chính…" nàng ngập ngừng nửa nhịp, chữ "anh Chính" vẫn còn lạ trên lưỡi, "anh ấy mới về, chưa làm ra được gì, ngồi ăn trong nhà anh chị thì anh ấy áy náy. Con biết tính đàn ông, áy náy lâu thì sinh ra buồn. Người vừa khỏi bệnh mà buồn thì lâu hồi sức lắm."

Nàng ngừng một chút, rồi nói tiếp, nhẹ hơn:

"Còn sửa nhà thì con xin hứa với chị, việc nặng anh ấy không được đụng tay. Con trèo mái được. Ngày trước ở nhà con vẫn lợp lại chái bếp. Anh ấy chỉ ngồi dưới đất mà chẻ lạt, đan phên."

Chị Cả nhìn nàng chằm chằm. "Mày trèo mái?"

"Dạ. Con nhẹ, mái tranh không sập được đâu ạ."

Cu Võ ở cuối mâm phì cười. Chị Cả lườm nó một cái, nhưng khóe miệng chị cũng nhếch lên.

Nguyệt không nói ra cái ý nghĩ đang chạy rất nhanh trong đầu mình: có nhà riêng thì có bếp riêng. Có bếp riêng thì nàng mới có chỗ mà thử, mà nấu, mà làm cái gì đó ra tiền. Nàng không thể đem cái chuyện ấy ra bày trên mâm cơm của chị Cả, trong cái bếp của chị Cả, như con khách lấn chủ. Nhưng một gian bếp nhỏ cuối xóm, sát chân đê, có ao có vườn, thì khác.

Anh Mạnh nhìn em trai, nhìn em dâu, rồi lại cầm bát lên ăn, không nói thêm.

Cả mâm im lặng một lúc lâu.

Rồi ông Đào cầm đôi đũa, gõ nhẹ hai cái lên mép mâm. Tiếng gỗ gõ vào gỗ, khô và gọn.

"Cho chúng nó đi."

Chỉ thế thôi. Ông lại cúi xuống ăn nốt bát cơm, như vừa nói chuyện thời tiết. Chị Cả mở miệng định cãi, nhìn ông, rồi ngậm lại. Chị gắp một miếng cá to nhất trong đĩa, bỏ đánh độp vào bát Nguyệt.

"Ăn đi. Trèo mái thì phải có sức."

⁂

Chiều hôm ấy trời hửng nắng, thứ nắng mỏng của tháng Mười Một, không đủ ấm mà chỉ đủ làm sương tan.

Dưới gốc mít, bệ đá mổ lợn đã được dội nước sạch. Một nồi nước lớn đun sôi sùng sục trên ba hòn gạch. Anh Mạnh mặc cái áo cộc vải thô đã ngả màu, xắn tay áo, mài dao trên hòn đá mài, tiếng dao rít lên từng nhịp đều đặn. Bọn trẻ bị đuổi ra sau nhà nhưng vẫn thò đầu qua bờ rào xem.

Chính đứng bên cạnh anh, sẵn sàng giữ chân lợn. Khi Nguyệt bước ra sân, anh lập tức dịch người sang một bước, đứng chắn ngay trước mặt nàng.

"Em vào nhà đi. Đàn bà con gái nhìn cái này không quen đâu."

Nguyệt nhìn cái lưng to như cánh cửa trước mặt mình, và thấy buồn cười. Nếu anh biết nàng từng đứng trong phòng thí nghiệm, mổ cá, mổ gà để đo độ pH thịt, rồi đi thực tập cả tháng ở một lò giết mổ, chắc anh không lo đến thế. Nhưng nàng không thể nói ra.

"Em không xem, anh ạ," nàng nói. "Em muốn xin làm lòng."

Anh Mạnh ngừng tay mài dao. Chị Cả đang bưng chậu ra, đứng sững lại.

"Làm lòng?" chị hỏi. "Mày biết làm lòng?"

"Em làm được, chị ạ. Chị để em thử."

Việc mổ diễn ra nhanh. Anh Mạnh làm gọn như người ta bẻ một cành củi. Nguyệt quay đi khi tiếng lợn kêu, không phải vì sợ, mà vì đó là thói quen người ta dạy nàng: tôn trọng con vật mình sắp ăn. Khi nàng quay lại, con lợn đã được cạo lông trắng hếu, nằm trên tấm phên tre, và anh Mạnh đã mổ bụng, lấy bộ lòng ra một cái chậu gỗ.

Nàng xắn tay áo lên tận vai.

Bộ lòng còn nóng, bốc hơi, mùi tanh nồng xộc lên. Nàng làm theo thứ tự trong đầu, như làm một bài thực hành. Trước hết là tách ruột non, ruột già, dạ dày, phổi, tim, gan ra riêng từng thứ, mỗi thứ một chậu. Rồi nàng lấy một chiếc đũa cả, luồn vào một đầu ruột non, lộn trái từng đoạn một, chậm rãi, kiên nhẫn, như lộn một ống tay áo dài.

"Lộn trái làm gì?" cu Văn, đứa cháu lớn, đã lẻn ra từ lúc nào, ngồi xổm cạnh nàng.

"Cái bẩn nằm ở trong. Không lộn ra thì rửa đến mai cũng không sạch."

Nàng xin chị Cả một nắm muối hột, mấy quả chanh trong vườn và một rá tro bếp. Chị Cả nhìn nàng như nhìn người điên, nhưng vẫn đi lấy.

Nàng xát muối vào ruột, bóp mạnh tay. Muối hột có cạnh, chà vào thì lớp nhớt bong ra, lại rút nước làm thịt săn lại. Xong lấy dao cùn cạo, cạo một chiều, lớp nhớt trắng đục bong ra thành từng mảng. Rửa nước. Rồi tro bếp. Nàng xát tro lên khắp mặt lòng, vò đi vò lại. Tro bếp có tính kiềm, nàng nghĩ, nó cắt mùi hôi và nhớt nhanh hơn bất kỳ thứ gì nàng có trong tay lúc này. Rửa nước lần nữa. Cuối cùng là chanh. Nàng vắt chanh, bóp đều, cho axit trung hòa nốt chỗ kiềm và khử nốt mùi. Rửa thêm hai nước nữa.

Khi nàng giơ đoạn ruột non lên dưới nắng, nó trắng hồng, trong trong, không còn một vệt nhớt nào. Đưa lên mũi, chỉ thấy mùi chanh thoang thoảng.

Anh Mạnh đã đứng sau lưng nàng từ lúc nào. Anh nhìn đoạn ruột, nhìn chậu tro, nhìn mấy vỏ chanh. Rồi, lần đầu tiên từ khi nàng về nhà này, anh Mạnh nhướng mày. Một bên mày rậm nhích lên chừng một đốt tay. Với anh, như thế chẳng khác gì người khác kêu "ôi chao".

"Ai dạy?" anh hỏi.

"Dạ, con tự mày mò."

Anh không hỏi thêm. Anh quay về bệ đá, nhưng trước khi đi, anh nói với Chính một câu, nhỏ, đủ để nàng nghe: "Vợ mày được."

Chính cười, cái cười rất ngắn, nhưng mặt anh sáng lên như vừa được khen chính mình.

Nàng làm xong bộ lòng thứ hai khi trời đã ngả chiều. Trong lúc rửa tay, nàng hỏi chị Cả, như hỏi vu vơ:

"Chị ơi, lòng lợn nhà mình thường bán thế nào ạ?"

Chị Cả bĩu môi. "Bán gì. Nhà ông phó lý chỉ lấy thịt, lòng thì họ chê. Ngoài chợ huyện, mấy nhà nghèo mua về nấu cho chó, hoặc rửa qua quýt rồi luộc ăn, hôi rình. Đắt lắm thì được dăm đồng một bộ. Nhiều hôm không ai mua, nhà mình phải đem cho, hoặc đem chôn ở gốc chuối cho tốt cây."

Nguyệt gật đầu, không nói gì.

Nhưng khi nhìn xuống hai cái chậu gỗ, nơi hai bộ lòng trắng hồng sạch sẽ đang nằm ngâm trong nước lạnh, nàng thấy trong đầu mình có một cái nồi đang sôi. Một cái nồi lớn, lửa nhỏ, nước kho sánh màu cánh gián, thơm mùi hồi, mùi quế, mùi gừng nướng.

Dăm đồng một bộ. Có hôm đem chôn gốc chuối.

Nàng lau khô tay vào vạt áo, và tự nhủ rằng căn nhà nhỏ cuối xóm kia nhất định phải có một cái bếp thật to.