Cái túi nhỏ trong áo lính

Nắng lên muộn, nhưng lên thật.

Sau gần nửa tháng mưa phùn, cái nắng tháng Mười Một rọi xuống sân gạch nhà họ Đào nhạt như nước chè pha lần thứ ba, chẳng đủ ấm, nhưng đủ để người ta muốn lôi hết chăn chiếu ra phơi. Từ tờ mờ sáng, ba cha con nhà họ Đào đã gánh thịt đi chợ huyện. Nguyệt đứng ở cổng nhìn theo cho đến khi ba cái bóng nhỏ dần trên bờ đê, cái bóng cao nhất đi sau cùng, thỉnh thoảng lại ngoái lại. Nàng giả vờ không thấy, quay vào nhà.

Nàng bắt đầu dọn buồng.

Gian buồng phía Đông không rộng, kê một cái giường tre, một cái rương gỗ ông Đào lau chùi cho dâu mới, một cái chạn nhỏ. Nhưng cái gì cũng phủ một lớp mùi ẩm của mấy tuần mưa. Chiếu thì hăng, chăn bông thì nặng như hút nước. Nguyệt bê cả ra sân, vắt lên sào, rồi lấy chổi rơm quét từ trần xuống. Bụi rơi lả tả trong vệt nắng lọt qua khe liếp. Nàng nghĩ đến nấm mốc, đến bào tử bay lơ lửng trong không khí, đến chuyện người nằm lâu trong buồng ẩm thì ho mãi không khỏi. Người vừa lành vết thương lại càng không nên.

Dưới gầm giường có một cái tay nải vải chàm, buộc túm bằng dây gai. Nàng định đẩy vào cho gọn, nhưng nút dây lỏng, cái tay nải bung ra.

Bên trong là một chiếc áo.

Áo lính, may bằng vải chàm, loại vải nhuộm đi nhuộm lại cho đến khi màu xanh sẫm như đáy sông. Nhưng chiếc này đã bạc gần hết, chỗ cổ và chỗ nách ngả sang màu tro. Vai trái rách một đường dài, mép vải xơ ra như râu ngô. Nguyệt cầm lên giũ, và thấy ở vạt trước, phía dưới bên phải, một mảng sẫm hơn hẳn chỗ khác, to bằng hai bàn tay. Mảng sẫm ấy loang lổ, viền ngoài nâu đục, lõi giữa gần như đen.

Máu.

Nàng biết ngay, không cần đoán. Máu đã được giặt, có lẽ giặt nhiều lần, vì sợi vải chỗ đó đã mỏng đi. Nhưng không sạch được. Người giặt hẳn đã dùng nước nóng, nàng nghĩ, theo thói quen nghĩ của người học nghề. Máu gặp nước nóng thì đạm trong máu chín lại, bám chặt vào sợi vải như lòng trắng trứng bám vào đáy nồi. Phải giặt nước lạnh, ngâm muối, rồi vò bằng nước vo gạo, mới mong phai được. Ở doanh trại, giữa lúc người ta khiêng một thằng lính bị chém thủng bụng ra khỏi trận, chắc chẳng ai rảnh mà nghĩ xem nên giặt nước nóng hay nước lạnh.

Nàng ngồi xuống bậc cửa, chiếc áo vắt ngang đầu gối.

Đêm hôm nọ anh vén áo cho nàng xem vết sẹo. Một đường dài màu hồng nhạt chạy chéo ngang bụng, thịt mới kéo lại còn bóng như da non. Lúc ấy nàng chỉ thấy cái sẹo. Bây giờ nàng thấy cả lúc trước khi có cái sẹo: lưỡi gươm, cái áo này rách toạc, máu ướt đẫm vạt, chảy xuống tận cạp quần. Một chàng trai hai mươi hai tuổi nằm trong bùn ở một nơi nào đó cách làng Thượng Hà mấy trăm dặm, chẳng có ai bên cạnh.

Nàng ngồi lặng như thế khá lâu. Đến khi cái Tuyết lon ton chạy vào hỏi "thím Hai làm chi đó", nàng mới giật mình, lấy mu bàn tay quệt ngang mắt.

"Mợ tìm kim chỉ," nàng nói. "Tuyết có biết u để ở đâu không?"

⁂

Chị Cả đưa cho nàng cả cái giỏ khâu đan bằng mây, trong có cuộn chỉ gai, cuộn chỉ tơ đen, ba cái kim cắm vào một miếng xốp bấc, và một nắm vải vụn đủ màu.

"Khâu cái chi?"

Nguyệt giơ chiếc áo lên. Chị Cả nhìn, rồi im một nhịp.

"Cái áo ấy hắn cứ nhét dưới gầm giường, không cho ai đụng. Chị định đem đốt mấy lần mà không nỡ." Chị cúi xuống bới trong nắm vải vụn, rút ra một mảnh chàm còn khá mới. "Lấy cái này mà vá vai. Cùng màu đấy, chỉ là mới hơn."

Nguyệt bê cái ghế đẩu ra hè, chỗ nắng chiếu xiên vào nhiều nhất, ngồi hong lưng. Cái Tuyết ngồi bệt bên cạnh, cằm tì lên đầu gối, mắt dán vào tay thím như xem làm trò.

Rồi nàng mới phát hiện ra một điều mà lẽ ra nàng phải biết từ trước: nàng không biết khâu.

Ở thế kỷ kia, cả đời nàng cầm kim không quá mười lần, phần lớn là để đơm lại cái cúc áo sơ mi trước buổi bảo vệ đồ án. Còn cô bé Nguyệt của làng Thượng Hà thì quen gánh củi, nấu cám, cuốc đất, chẻ củi, nhưng việc kim chỉ trong nhà họ Lê là việc của cái Thoa, vì mụ Lụa bảo con kia tay thô, động vào vải là hỏng vải. Thế là cả hai Nguyệt cộng lại vẫn chẳng ra được một người khâu vá tử tế.

Nàng xâu kim mất sáu lần. Lần thứ bảy đầu chỉ mới chịu chui qua lỗ. Nàng đặt mảnh vải chàm lên chỗ rách, ướm thử, rồi bắt đầu đâm mũi đầu tiên.

Mũi thứ ba, kim đâm vào đầu ngón trỏ.

"Ái."

Một giọt máu đỏ tươi rịn ra. Nàng ngậm ngón tay vào miệng, vị tanh mằn mặn. Cái Tuyết cười khúc khích. Nàng lườm con bé, rồi cũng bật cười.

Mũi thứ mười, kim lại đâm vào ngón giữa. Mũi thứ mười lăm, chỉ rối thành một cục to như hạt đậu ở mặt trái, gỡ mãi không ra, phải cắn đứt làm lại. Đường khâu đi lúc thì thưa lúc thì mau, chỗ thì thẳng, chỗ thì ngoằn ngoèo như vết giun bò trên đất ướt. Nàng nhìn mà thấy xấu hổ thay cho cái áo.

Nhưng nàng không bỏ.

Vá xong vai, nàng cắt thêm một mảnh vải nhỏ hơn, vuông vức cỡ bàn tay, gấp mép ba phía. Rồi nàng lộn trái chiếc áo, tìm đúng chỗ vạt trước bên trái, ngay chỗ ngực, chỗ khi mặc vào thì nằm sát bên tim. Nàng đặt mảnh vải vào đó, ghim lại bằng hai cái kim, rồi bắt đầu khâu ba cạnh, chừa một cạnh làm miệng túi.

Chị Cả đi ra đi vào mấy lần, khi thì bưng rổ rau, khi thì xách xô cám. Lần nào đi qua cũng liếc xuống. Đến lần thứ tư, chị dừng hẳn lại, chống nạnh đứng nhìn.

"Trời đất ơi. Khâu thế kia thì chuột nó cũng chê."

Nguyệt đỏ mặt, định giấu chiếc áo ra sau lưng. Nhưng chị Cả đã ngồi thụp xuống bên cạnh, cầm lấy tay nàng.

"Không phải thế. Đây này. Nút chỉ phải thắt hai lần cho chặt, không thì nó tuột. Khâu mũi đột, đâm xuống rồi lùi lại nửa mũi, thế mới bền. Đường này là đường hắn thò tay vào lấy đồ cả ngày, khâu lược thì được ba hôm là bung."

Chị cầm tay nàng, đâm hộ ba mũi. Bàn tay chị to, dày, chai, nhưng đưa kim nhanh và đều như máy. Rồi chị buông ra, để nàng tự làm tiếp.

"Túi này để làm chi?" chị hỏi.

Nguyệt cắm cúi khâu, không ngẩng lên.

"Để anh ấy đựng cái gì quý, chị ạ."

Chị Cả không cười nữa. Chị nhìn mấy đầu ngón tay nàng, chỗ nào cũng có một chấm đỏ nhỏ.

"Thằng Chính đi lính thay anh nó," chị nói, giọng thấp hẳn đi. "Năm ấy chị vừa về làm dâu được hai tháng. Có lệnh bắt lính, nhà mình phải nộp một người. Anh Mạnh định đi. Thằng Chính mới mười tám, nó đứng ra trước mặt ông trùm, bảo anh em có vợ rồi, để em đi. Thế là đi. Năm năm chị không ngủ được một đêm cho tròn."

Nàng nghe, kim dừng trên vải.

"Khâu đi," chị Cả đứng lên, phủi đầu gối. "Khâu xấu cũng được. Hắn chẳng chê đâu."

⁂

Gần tối ba cha con mới về.

Nguyệt đang nhóm bếp thì nghe tiếng chó sủa ngoài ngõ, rồi tiếng đòn gánh đặt xuống sân, tiếng ông Đào ho khan. Nàng nhìn qua khe cửa bếp. Anh Mạnh đi thẳng ra giếng rửa mặt. Ông Đào ngồi xuống chõng, rút điếu cày. Chính đứng giữa sân một lúc, mắt đảo quanh, như tìm ai.

Rồi anh nhìn thấy nàng qua khe cửa.

Nàng quay vội đi, giả vờ thổi lửa. Khói xộc vào mắt, cay xè.

Bữa tối có rau cải luộc, đậu phụ rán, và một bát canh xương lợn còn từ hôm mổ. Bọn trẻ tranh nhau kể chuyện ở nhà, cu Võ khoe được thím Hai cho cầm cái kim, cái Tuyết mách thím Hai bị kim đâm năm lần. Nguyệt cúi gặm mặt và cơm. Nàng cảm thấy có một ánh mắt nhìn sang mấy ngón tay mình, nhưng không dám ngẩng lên xem là của ai.

Ăn xong, nàng đun một nồi nước, thả vào mấy lát gừng đập dập và một nắm lá sả. Nước sôi thì nàng múc ra chậu gỗ, pha thêm nước lạnh cho vừa tay, bưng vào buồng.

Chính đang ngồi bên chậu than, thấy nàng bưng chậu nước vào thì đứng bật dậy như bị ai giẫm vào chân.

"Để anh tự làm."

"Anh đi cả ngày, chân lạnh, ngâm gừng cho ấm." Nàng đặt chậu xuống trước mặt anh. "Gừng có chất cay, làm máu chạy nhanh hơn. Ngâm một lúc là đỡ mỏi."

Anh không hiểu "chất cay làm máu chạy" là thế nào, nhưng anh ngồi xuống, ngoan ngoãn thò hai bàn chân to bè vào chậu nước. Hơi nước bốc lên thơm mùi sả. Anh thở ra một hơi dài.

Nàng ngồi xuống cái ghế đẩu bên kia chậu than. Than hồng tí tách, mỗi lần gió lùa qua khe liếp lại đỏ rực lên một chút rồi lại sẫm đi.

Không ai nói gì.

Chiếc áo lính đã gấp gọn, nằm dưới gối, chỗ nàng giấu từ chiều. Nàng biết nó ở đó như biết mình có một cái răng sâu. Nàng định đưa ngay, rồi lại nghĩ khâu xấu thế, đưa ra để làm gì. Rồi lại nghĩ nếu không đưa thì khâu để làm gì.

Bên kia chậu than, Chính cũng ngồi im lạ thường. Tay phải anh cứ đưa lên ngực áo, sờ sờ một cái gì đó, rồi lại hạ xuống. Được một lúc lại đưa lên.

"Chợ huyện… có đông không anh?" cuối cùng nàng hỏi.

"Đông."

"Bán được hết thịt không?"

"Hết."

Lại im lặng. Than tách một tiếng.

"Tay em bị làm sao thế?" anh hỏi, mắt nhìn xuống mấy ngón tay nàng đang đan vào nhau trên đùi.

"Không sao." Nàng giấu tay vào vạt áo. "Em… em vụng."

Anh nhấc chân ra khỏi chậu, lau khô bằng cái khăn nàng đưa. Rồi anh ngồi thẳng lưng lên, hít một hơi, như người sắp nhảy xuống sông vào một ngày rét.

Nàng cũng hít một hơi.

"Anh có cái này…"

"Em có cái này…"

Hai người nói cùng một lúc, rồi cùng tắt lời, nhìn nhau qua chậu than đỏ.