Lễ lại mặt không trọn

Đường sang nhà họ Lê chỉ hết một tuần trầu, nhưng sáng hôm ấy Nguyệt thấy nó dài hơn cả con đê.

Sương chưa tan hẳn. Ruộng hai bên đường đã gặt xong từ lâu, gốc rạ ngả màu xám, nước đọng thành từng vũng nhỏ phản chiếu bầu trời trắng đục. Chính gánh mâm lễ đi trước, một đầu là mâm xôi gà, một đầu là cơi trầu, chai rượu và buồng cau. Nguyệt đi sau, hai tay không, cái lược sừng cài trên khăn. Nàng chạm tay lên đó mấy lần, như người ta sờ túi xem tiền còn hay không.

Mấy bà đi chợ sớm dừng lại nhìn, thì thầm sau lưng: "Thằng Chính nhà họ Đào đấy à? Thế mà bảo sắp chết?" Nguyệt không quay lại.

Cổng tre nhà họ Lê vẫn kêu kẽt như cũ. Cái vũng bùn giữa sân vẫn ở đó, chỉ cạn đi một chút. Nàng bước vòng qua nó.

Trong nhà đã có khách.

Ngồi trên chõng tre, ngay chỗ nhà họ Lê vẫn dành cho người đáng trọng, là một người đàn ông chừng năm mươi, người gầy và dài như con cò hương, mặc áo the cũ đã sờn cổ, đội cái nón dứa còn đặt bên cạnh. Ngang lưng lão thắt một cái túi vải nâu phồng lên, bên chõng dựng một cái ống tre to bằng bắp chân, hai đầu bịt gỗ, ngoài quấn vải dầu. Mặt lão nhỏ, cằm nhọn, hai con mắt ti hí như hai vết dao khía vào quả bí, nhưng con ngươi bên trong thì đảo rất nhanh.

Ký ức của cô bé kia đưa ra cái tên trước khi nàng kịp hỏi. Lão Chắt. Em họ mụ Lụa, người làng Hạ, cách đây một con đò. Lão làm phu trạm, mỗi tháng mấy chuyến cõng cái ống tre ấy đưa công văn từ các xã lên huyện, rồi lại cõng công văn từ huyện về. Nhân tiện đi lại, lão nhận luôn việc chuyển thư từ, chuyển tiền cho các làng ven sông. Lính đi xa gửi tiền về cho cha mẹ, con buôn ngoài chợ huyện gửi tiền về cho vợ, đều qua tay lão. Người ta gọi lão là ông Trạm, nhưng sau lưng thì gọi là lão Chắt Chiu, vì tiền qua tay lão bao giờ cũng hụt đi một ít, hỏi thì lão bảo phí đường, phí đò, phí trạm. Hồi trước, mỗi lần lão sang chơi, cô bé Nguyệt lại phải đi mua rượu, lão uống xong thì hỏi mụ Lụa đã để dành được bao nhiêu, cất ở đâu.

Mụ Lụa đang rót nước. Lần đầu tiên Nguyệt thấy mụ rót nước bằng cả hai tay, lưng hơi khom, miệng cười chúm chím.

"Chú uống đi chú. Chè mới mua đấy, chè Thái chính hiệu."

Thấy hai vợ chồng đứng ở cửa, nụ cười ấy tắt đi một nửa.

"À, về rồi đấy à."

Chính đặt gánh xuống, bưng từng thứ lên bàn thờ. Anh thắp hương, vái ba vái, động tác gọn và nghiêm như một người lính chào cờ. Nguyệt quỳ xuống bên cạnh, lạy cha, lạy bà nội. Ông Trụ ngồi ở góc nhà, nhận lạy mà không nhìn, chỉ ừ một tiếng rất khẽ. Bà nội thì nheo mắt nhìn chồng nàng từ đầu đến chân, lẩm bẩm gì đó không rõ.

Lão Chắt cũng nhìn. Lão không nheo mắt như bà cụ mà nhìn theo kiểu khác, kiểu người đi chợ nhìn con trâu, ước lượng xem nặng bao nhiêu cân, cày được mấy mùa.

"Chú Chính đây hử?" Lão nói, giọng nhỏ nhẹ, rất lễ phép. "Nghe danh đã lâu. Đi lính về, khỏe mạnh thế này là phúc nhà họ Đào lắm đấy."

"Cảm ơn ông."

"Đi mấy năm nhỉ? Năm năm? Lương lính bây giờ được bao nhiêu một tháng, chú? Nghe bảo lính trong đạo quân bên ấy được cả gạo cả tiền, lại còn có thưởng khi về."

"Đủ ăn," Chính đáp.

"Đủ ăn thì cũng phải có con số chứ." Lão Chắt cười, để lộ hai cái răng cửa đen bóng. "Tôi hỏi vì cái nghề tôi đấy thôi. Lính tráng trong vùng gửi tiền về đều qua tay tôi cả. Mấy năm nay không thấy chú gửi về đồng nào, tôi cứ tưởng…"

"Tôi gửi theo người cùng đội về."

"À, à." Lão gật gù, mắt lại đảo một vòng. "Thế giờ chú còn đi nữa không? Hay về hẳn? Có giấy tha chưa?"

Chính không trả lời ngay. Anh nhìn lão một lúc, cái nhìn thẳng và tĩnh của người đã đứng gác nhiều đêm.

"Chưa biết," anh nói.

Lão Chắt cười hì hì, quay sang nói nhỏ với mụ Lụa một câu gì đó. Mụ Lụa gật, mắt liếc về phía Chính.

⁂

Mâm lễ được bày ra giữa nhà. Mụ Lụa đứng nhìn, khoanh tay.

"Con gà bé thế này mà cũng mang sang," mụ nói, giọng lớn đủ cho cả nhà nghe, không nói với ai cụ thể. "Nhà hàng thịt mà lại mang gà sang. Lợn thì để bán, gà thì để biếu. Ra là cái giá con gái nhà này chỉ đáng một con gà ri."

Thằng Trâu cười hô hố. Cái Thoa che miệng.

Nguyệt đã định làm như lời chị Cả dặn, để ngoài tai. Nhưng nàng nhìn thấy bàn tay Chính đặt trên đầu gối nắm chặt lại, và nàng biết nếu nàng không nói thì anh sẽ nói. Mà anh nói thì không ai biết sẽ ra chuyện gì.

"Dì ạ," nàng nói, giọng rất nhẹ, rất đều. "Giấy giao hôn cha con đã điểm chỉ, ông đồ đọc to cho cả nhà nghe, có ghi rõ: từ nay con gái đã gả là người họ Đào, nhà gái không được đòi hỏi gì thêm. Lễ hôm nay nhà con mang sang là vì nghĩa, vì nhà họ Đào biết phép, chứ không phải vì nợ nhà mình cái gì. Con gà to hay bé, dì nhận thì nhận, không nhận thì con mang về, nhà con cũng không ép."

Cả gian nhà im phắc.

Mụ Lụa há miệng, rồi ngậm lại. Lão Chắt nhướng một bên mày, nhìn Nguyệt lần đầu tiên, cái nhìn như người vừa phát hiện ra con gà mình tưởng là gà ri hóa ra là gà chọi.

Cái Thoa chịu không được. Nó đã đứng nhìn Chính từ lúc anh bước vào, nhìn cái dáng cao, cái vai rộng, cái mặt rám nắng, rồi nhìn sang chị kế gầy nhom đứng cạnh, và cái nhìn của nó cứ chua dần như vại cà muối hỏng.

"Chị Nguyệt bây giờ mồm miệng ghê thật," nó nói, giọng ngọt lịm. "Mà anh Chính khỏe thế này, ai nhìn chả mừng. Chỉ sợ… người ta bảo người sắp đi thường hay hồi dương mấy hôm trước khi đi. Khỏe lên trông thấy, ăn được ngủ được, rồi một sáng…"

"Thoa," Nguyệt quay sang nhìn em, mỉm cười. "Thế thì em cầu cho anh ấy hồi dương thêm năm chục năm nữa đi. Đến lúc anh ấy bảy mươi tuổi ăn mừng thọ, chị nhất định mời em sang ngồi mâm trên. Có khi đến lúc ấy em vẫn chưa lấy được chồng, còn rảnh mà sang."

Có tiếng phì cười. Lần này là thằng Hổ, nó cười xong mới biết sợ, vội bịt miệng lại. Cái Thoa đỏ từ cổ lên đến tai, giậm chân chạy ra sau nhà.

⁂

Cỗ được dọn ra, nhưng không ai mời Chính.

Mụ Lụa kéo lão Chắt ngồi mâm trên, cùng ông Trụ, bà nội. Thằng Trâu, thằng Hổ ngồi mâm dưới. Chính đứng một lúc, không ai bảo ngồi đâu, không ai rót cho anh một chén nước, anh bèn ra ngồi một mình ở cái chõng ngoài hiên. Ông Trụ nhìn ra, nhấp nhổm như muốn nói gì, rồi lại cúi xuống bát cơm.

"Còn mày," mụ Lụa quay sang Nguyệt, như thể mọi chuyện chưa từng xảy ra. "Xuống bếp đun nước. Ấm chè nguội rồi, chú Chắt không uống chè nguội. Rồi vo gạo, thổi thêm nồi cơm, mâm dưới không đủ."

Đó là cái giọng nàng đã nghe suốt mười năm. Cái giọng gọi con kia xuống bếp, bằng thứ giọng người ta dùng để gọi chó.

Nàng có thể từ chối. Nhưng nàng nghĩ đến lời chị Cả, nghĩ đến chuyện thà làm vài việc vặt rồi về sớm còn hơn đứng đây gây sự. Nàng đứng dậy, đi xuống bếp.

Gian bếp vẫn y như cũ. Vẫn cái xà ngang ấy. Nàng không ngẩng lên nhìn. Củi ướt, khói tỏa mù mịt, mãi lửa không bén.

Mụ Lụa xuống. Mụ đứng ở cửa bếp, nhìn cái ấm còn nguội, nhìn đống củi ướt, nhìn cái khăn mới trên đầu nàng và chiếc lược sừng cài lệch một bên.

"Cái gì đây?"

Mụ giật phắt chiếc lược. Một nắm tóc bị kéo theo, Nguyệt kêu lên một tiếng, nhào tới.

"Trả con."

"Trả?" Mụ Lụa giơ chiếc lược lên ngắm, cười khẩy. "Lược sừng khắc cá. Ra giờ con kia cũng biết làm dáng. Nhà họ Đào giàu thế mà chỉ biếu một con gà, còn sắm cho mày cái này. Thế thì mày bảo nó gửi thêm tiền sang đây…"

Nguyệt chộp lấy cổ tay mụ, vặn mạnh. Chiếc lược rơi xuống nền đất. Nàng nhặt lên, ôm vào ngực.

Cơn giận làm mặt mụ Lụa tím lại. Cả buổi sáng mụ đã bị cái con này chặn họng trước mặt em họ, trước mặt con gái. Giờ nó lại dám giằng tay mụ. Mụ quay ngoắt người, vớ lấy cái đòn gánh dựng ở góc bếp, cái đòn gánh tre đã lên nước bóng mà cô bé Nguyệt từng gánh củi suốt mấy năm, vung lên quá đầu.

"Con mất dạy. Tao đánh chết mày…"

Đòn gánh bổ xuống.

Nhưng không chạm được vào nàng.

Một bàn tay to, có vết sẹo dài trên mu, đã chụp lấy đầu đòn gánh giữa không trung. Chụp gọn, như người ta bắt một cái que ném qua. Nguyệt không biết anh đã vào bếp từ lúc nào. Có lẽ ngay từ lúc mụ Lụa bước xuống, anh đã đứng dậy khỏi cái chõng ngoài hiên.

Chính giật nhẹ một cái. Cái đòn gánh tuột khỏi tay mụ Lụa dễ như rút một cọng rơm. Anh cầm nó, đi ra cửa bếp, ném ra giữa sân. Cái đòn gánh rơi đánh bạch xuống vũng bùn, nước bắn lên tung tóe.

Rồi anh quay lại, nhìn mụ Lụa. Anh không quát, không trợn mắt. Giọng anh bằng phẳng, lạnh tanh như nước giếng sáng mùa đông:

"Vợ tôi. Từ nay không ai được đánh."

Mụ Lụa lùi lại một bước, lưng chạm vào vách bếp.

Chính cầm lấy tay Nguyệt. Anh không hỏi nàng có đau không, cũng không nói thêm câu nào với ai. Anh dắt nàng đi ngang qua gian nhà trên, qua mâm cỗ còn bốc hơi, qua lão Chắt đang cầm đũa lơ lửng, qua ông Trụ đứng bật dậy rồi lại đứng yên đó, miệng mấp máy không ra tiếng. Đi đến cửa, anh dừng lại, cúi đầu chào bàn thờ một cái. Rồi đi.

Đôi quang gánh rỗng anh cũng không mang về.

⁂

Ra đến bờ đê, Nguyệt mới thấy chân mình run.

Nàng đi bên cạnh anh, tay vẫn nằm trong tay anh. Nàng muốn nói cảm ơn, nói xin lỗi vì làm hỏng ngày lại mặt. Nhưng cổ họng nghẹn lại.

Đến khúc quanh có bụi tre, nàng ngoái đầu nhìn lại.

Ở cổng nhà họ Lê có một người đứng. Không phải mụ Lụa, không phải ông Trụ. Là lão Chắt. Lão đứng tựa vào cột cổng, người gầy như cái sào, cái nón dứa chưa đội. Lão không gọi, không nói gì, chỉ nhìn theo. Một bàn tay lão đặt lên cái túi vải nâu thắt ngang lưng, mấy ngón tay mân mê nó, chậm rãi, đều đặn, như người lần tràng hạt. Từ khoảng cách ấy, nàng không thấy được mắt lão, nhưng nàng biết hai con mắt ti hí kia đang nhìn ai. Không phải nàng. Là anh.

Nàng không hiểu vì sao, nhưng da gáy nàng gai lên như có con sâu róm bò qua.

"Sao thế?" Chính hỏi.

"Không có gì." Nàng quay đi, nắm tay anh chặt hơn. "Về thôi anh."

⁂

Chị Cả nghe hết chuyện thì đập tay xuống chõng đánh rầm một cái, chửi một tràng dài đến nỗi bọn trẻ bị đuổi ra vườn. Rồi chị kéo Nguyệt lại, gỡ khăn xem chỗ tóc bị giật, tay vẫn còn run.

Ông Đào ngồi nghe, rít một hơi thuốc lào dài, không nói gì.

Anh Mạnh ngồi ở đầu chõng, im lặng từ đầu đến cuối. Đến khi chị Cả thôi chửi, anh mới đứng dậy. Cả nhà nhìn anh.

"Mai sửa nhà," anh nói.

Rồi anh đi ra sau nhà, lấy đá mài con dao rựa.

Sáng hôm sau, trời lại mưa phùn. Nhưng cả nhà họ Đào đã có mặt ở căn nhà cũ cuối xóm từ lúc gà gáy lần thứ hai. Ông Đào chống gậy đứng giữa sân chỉ chỗ này chỗ kia. Anh Mạnh và Chính trèo lên mái, dỡ từng tấm rạ mục xuống. Chị Cả quét mạng nhện, cu Văn, cu Võ khuân đất đắp lại nền, cái Thúy và cái Tuyết nhặt ngói vỡ bỏ vào sọt. Nguyệt đứng trong gian bếp cũ, nhìn cái kiềng ba chân đã gỉ, cái bếp đất lở một góc, và cái lỗ thủng trên mái để lọt xuống một khoảng trời xám.

Nàng xắn tay áo lên, bắt đầu từ cái bếp.