Chị Cả đứng ra làm mối

Chị Cả bước vào nhà họ Lê như bước vào chợ, mắt đảo một vòng là đã cân đo xong cả gian nhà.

Mái rạ dột hai chỗ, dưới đặt hai cái niêu vỡ. Chạn bát chỉ có mấy cái bát sứt mép. Nhưng trên bàn thờ thì có một cái hòm gỗ mới, khóa đồng sáng loáng, cái hòm chị biết chắc chắn được mua từ sau khi phú ông họ Lý đưa tiền đặt. Ba quan vừa trả lại hôm qua hẳn là mụ phải vét đáy hòm.

Mụ Lụa rót nước chè xanh, tay còn run vì cơn giận chưa nguôi.

"Chị không biết đâu, em ơi," mụ than, giọng đã chuyển sang kể khổ. "Mười quan tiền. Mười quan! Đủ cưới vợ cho thằng Trâu, đủ sắm cho cái Thoa bộ xuyến, còn dư mua con lợn nái. Thế mà cái con trời đánh kia nó phá sạch. Giờ thì tiếng đã lan ra cả huyện, ai còn dám hỏi nó nữa."

Chị Cả nhấp một ngụm chè. Chè đặc, chát, pha bằng nước giếng không đun kỹ. Chị đặt chén xuống, không vội.

Chị biết mụ Lụa từ hồi mụ mới về làm dâu làng này. Biết mụ cân đường, cân muối đều gian một chút, mua thịt thì trả giá đến rách cả miệng. Người như mụ không nghe lý lẽ, không nghe tình nghĩa. Mụ chỉ nghe được một thứ tiếng: tiếng tiền.

"Chị nói phải," chị Cả gật gù. "Con gái đã mang tiếng đòi chết thì khó gả lắm. Mang nó ra chợ huyện bây giờ, người ta trả cho một quan cũng là quý."

Mụ Lụa tắc lưỡi. Một quan. Mụ tính nhẩm trong đầu, thấy đúng quá, ngồi phịch xuống chõng tre như mất sức.

"Nhưng mà," chị Cả kéo dài giọng, "em có một chỗ. Chị nghe thử, thấy được thì tính, không được thì thôi, coi như em chưa nói."

Mụ Lụa ngẩng lên ngay.

"Chị biết thằng Chính nhà em chứ?"

Ai trong làng mà chẳng biết. Đào Chính, con trai thứ hai ông Đào, năm mười tám tuổi đi lính thay cho anh Cả Mạnh vì anh vừa có vợ, đi biền biệt mấy năm. Tháng trước anh mới được cho về, nằm trên cái cáng tre do hai người lính khiêng, từ đó đến nay không ai thấy mặt ra đường. Người làng bàn tán đủ chuyện: nào bị chém gãy xương sườn, nào ho ra máu, nào ông lang Lưu vào ra mấy lần mặt mũi đều nhăn nhó.

"Nghe đâu chú ấy yếu lắm…" mụ Lụa dò dẫm.

"Yếu," chị Cả đáp gọn, rồi thở dài một hơi, hạ giọng xuống như nói chuyện bí mật trong nhà. "Ông lang bảo khó qua khỏi mùa xuân. Nhà em đã tính cả đường xem thầy. Thầy phán phải cưới vợ xung hỉ, lấy cái hỉ đè cái hạn, may ra còn cứu được."

Người nói dối giỏi nhất là người nói thật được một nửa. Chị Cả không nói dối chuyện Chính bị thương, cũng không nói dối chuyện ông lang Lưu vào ra. Chỉ có điều chị không nói ra: vết thương ở bụng đã liền da từ hai tuần nay, còn cái cảnh nằm lỳ trên giường là do chính chị bắt, vì chị sợ thằng em chồng cứng đầu này mới về đã vác cuốc ra đồng làm bục chỉ.

"Thế… nhà chị muốn hỏi cái Nguyệt?"

"Thì nó đang ế, nhà em đang cần." Chị Cả nhún vai. "Con gái khỏe mạnh, quen việc, về đó còn chăm người ốm. Nhà em cũng muốn làm cho đàng hoàng, có cưới có hỏi, để hàng xóm không ai nói nhà họ Đào mua người về hầu con ốm."

Mụ Lụa không trả lời ngay. Chị Cả nhìn thấy rõ mồn một điều mụ đang tính: nếu thằng Chính chết, con kia thành gái góa, nhà họ Đào lo, không phải nhà họ Lê lo. Nếu nó không chết thì cũng chẳng sao. Đằng nào cũng tống được một miệng ăn ra khỏi nhà, lại có tiền.

"Nhưng mà…" mụ Lụa kéo dài, mắt sáng lên một chút. "Con gái nhà chị cũng là con gái, nuôi ngần ấy năm trời…"

Chị Cả cười. Nụ cười của một người đã mổ lợn, cân thịt, mặc cả với các bà hàng chợ huyện mười lăm năm trời.

"Thì chắc chắn rồi. Chuyện tiền nong, chị em mình tính với nhau."

Bên ngoài, dưới chái hiên, Nguyệt ngồi dựa vách, nghe tiếng hai người đàn bà nói chuyện lọt qua khe vách đất nứt. Nàng chỉ nghe được lờ mờ: "thằng Chính", "yếu lắm", "xung hỉ", "tiền nong".

Nàng không nghĩ nhiều. Một cơn sốt đã bắt đầu nhóm lên trong người nàng từ lúc sáng, giờ bốc lên hai má nóng ran. Những tiếng nói trong nhà cứ xa dần, nhòe đi như tiếng người ta nói với nhau dưới đáy nước.

Trong nhà, chị Cả đứng dậy ra về, để lại một câu:

"Chị cứ nghĩ đi. Chiều nay em sang nói tiếp. À, mà chị cho con bé vào nhà đi, cho nó húp bát cháo. Người sắp về nhà em làm dâu, em không muốn nó chết rét ngoài sân trước ngày cưới."

Ra đến ngõ, chị Cả mới để mặt mình xị xuống. Chị đi thật nhanh, gánh đôi thúng không kêu kẹt kẹt trên vai, đến khi khuất sau bụi tre đầu xóm mới dừng lại, đưa mu bàn tay chùi ngang mắt.

Mười hai năm trước, ở làng bên kia sông, có một con bé mười lăm tuổi bị bố đẻ bán cho một ông lý trưởng làm vợ ba. Con bé đó không dám thắt cổ. Nó đi, nó chịu, nó đẻ một đứa, rồi chết khi đẻ đứa thứ hai, chưa tròn mười tám tuổi.

Con bé đó là em gái ruột của chị.

Hôm qua, nhìn cái hình người gầy như que nằm trong vũng bùn sân nhà họ Lê, chị đã thấy lại em mình.

Chị sốc lại đôi quang gánh, rảo bước về nhà. Còn cả một việc lớn phải làm: nói cho thằng em chồng biết nó sắp có vợ.