Bị bán lần hai với ba quan tiền

Nhà họ Đào ở đầu làng, ba gian lợp ngói âm dương, sân gạch, có chuồng lợn xây và một cái bệ đá mổ lợn kê dưới gốc mít. Muốn biết nhà nào khá giả ở làng Thượng Hà thì cứ xem mái: nhà nghèo lợp rạ, nhà vừa vừa lợp tranh, chỉ nhà có của ăn của để mới dám lợp ngói.

Chị Cả đặt gánh xuống, chưa kịp rửa tay đã đi thẳng vào gian buồng phía Đông.

Đào Chính đang ngồi trên giường tre, một chân co một chân duỗi, tay cầm con dao nhỏ vót một đoạn tre làm thân tên. Anh cao lớn đến mức cái giường trông như đồ chơi, da rám nắng, tóc cắt ngắn kiểu lính còn chưa kịp mọc dài. Thấy chị dâu vào, anh giấu vội đoạn tre ra sau lưng như đứa trẻ bị bắt quả tang.

"Lại ngồi dậy rồi à? Ông lang dặn nằm thêm nửa tháng."

"Em nằm mốc cả lưng rồi, chị ơi. Vết thương liền từ đời nào."

"Liền da chứ chưa liền ruột." Chị ngồi xuống mép giường, nhìn thẳng vào mặt em chồng. "Chính này. Chị hỏi vợ cho chú rồi."

Con dao nhỏ rơi xuống chiếu.

Chị kể. Kể ngắn gọn, không thêm bớt: cái vũng bùn, cái sợi dây lưng trên xà nhà, lão quản gia nhà phú ông Lý, thanh củi trong tay mụ Lụa sáng nay. Kể cả chuyện chị đã nói với mụ rằng chú sắp chết.

Đào Chính im lặng một lúc lâu.

"Con bé nhà họ Lê…" anh nói chậm rãi. "Có phải cái con bé hay gánh củi từ trên đồi Muồng xuống không chị? Gầy như cái đòn gánh, bó củi to gấp đôi người?"

"Chú còn nhớ à?"

Anh nhớ. Trước khi đi lính, anh hay lên đồi Muồng đặt bẫy chim, sáng nào cũng gặp con bé ấy đã gánh xong một chuyến củi. Một lần nó trượt chân ở con dốc đá ong, bó củi lăn xuống mương. Anh nhảy xuống vớt lên giúp. Nó không nói cảm ơn, chỉ cúi đầu rất thấp, rồi gánh đi như chạy trốn. Khi đó nó chừng mười một, mười hai tuổi.

"Nó mười sáu rồi à?"

"Mười sáu. Và đã treo cổ một lần." Chị Cả nhìn anh. "Chị không ép chú. Chú không muốn thì chị tìm cách khác. Nhưng chị nói thật: để nó ở lại nhà đó, sớm muộn nó cũng chết."

Đào Chính cúi xuống nhặt con dao, xếp vào bao. Anh không hỏi nó có xinh không, có giỏi việc không, nhà nó đòi bao nhiêu.

"Chị cứ làm đi. Nhưng chị đừng để người ta nói nhà mình mua vợ."

⁂

Chiều hôm ấy chị Cả sang nhà họ Lê lần thứ hai.

Mụ Lụa đã ngồi chờ sẵn, ấm nước chè lần này được đun sôi hẳn hoi. Suốt buổi trưa, mụ đã tính toán đủ đường và ra được một kết luận rất vừa ý: nhà họ Đào cưới vợ cho thằng em để có cớ ra ở riêng, sau này nó chết thì cũng chết trong căn nhà khác, khoanh lại cho gọn. Nhà giàu ai chẳng tính như thế. Đã vậy thì họ cần mụ hơn mụ cần họ.

"Tám quan," mụ mở lời, không vòng vo.

Chị Cả bật cười to đến mức con mèo nằm dưới gầm chõng giật mình chạy mất.

"Chị Lụa ơi, em tưởng chị giận quá hoá lẫn. Phú ông ngoài chợ huyện trả chị mười quan là vì con bé còn trong trắng, còn chưa mang tiếng. Bây giờ cả huyện biết nó gở. Nhà em hỏi nó về là để làm phúc, chứ ai đi mua một đứa con gái vừa treo cổ về làm dâu bao giờ?"

"Năm quan."

"Hai quan. Cưới xin đàng hoàng, có trầu cau, có nộp cheo làng, nhà em lo hết. Nhà chị không phải sắm cho nó một cái nồi, một cái chăn, không phải lo một đồng hồi môn nào."

Mụ Lụa bặm môi. Không phải lo hồi môn. Cái này thì mụ chưa tính tới. Gả con gái đi mà không tốn đồng nào, lại còn được tiền.

"Ba quan," mụ nói, "và một tảng thịt. Nhà em sắp phải cúng tất niên, cũng cần mâm cỗ cho đàng hoàng."

Chị Cả vờ ngẫm nghĩ, lâu đến mức mụ Lụa phải rót thêm chén nước nữa. Rồi chị gật đầu, như người đã bị ép đến đường cùng.

"Ba quan, mười hai cân thịt ba chỉ. Nhưng em nói trước. Về làm dâu nhà em rồi thì là người nhà em. Nếu nó còn đòi sống đòi chết, nếu nó chạy về đây, em sẽ tự tay dạy nó. Nhà chị không được chõ vào."

Câu này chị nói rất rõ, rất gắt. Mụ Lụa nghe vào thì chỉ thấy đây là một mụ chị dâu đáo để sắp rước một đứa dâu về để hành. Mụ nghĩ thế càng tốt. Mụ không hề nghĩ đến ý thứ hai của câu ấy: từ nay, nhà họ Lê không còn quyền đụng đến một sợi tóc của con bé.

"Được. Thế mồng mấy?"

"Mồng mười tám. Thầy xem rồi, ngày đẹp."

Ngày đẹp thật hay không, chị Cả không biết. Chị chỉ biết mồng mười tám là ngày sớm nhất có thể lo xong mâm cỗ.

Mụ Lụa đồng ý ngay. Mụ không hỏi ông Trụ. Suốt buổi, ông ngồi ngoài hiên vót nan, nghe hết, nhưng không bước vào.

⁂

Tối hôm ấy, lần đầu tiên sau bảy ngày, Nguyệt được nằm trên một cái giường.

Thằng Trâu và ông Trụ khiêng nàng vào gian buồng chái. Một cái chăn bông cũ được đắp lên người nàng. Cái Nụ bưng vào một bát cháo trắng, đặt xuống đầu giường rồi chạy ra ngay, không dám nhìn mặt chị.

Nguyệt sốt mê man, chỉ tỉnh được nửa chừng. Nàng húp từng thìa cháo, ấm và nhạt, và nghĩ đơn giản rằng chắc nhà này sợ có người chết ngoài sân thật nên mới đổi ý.

Nàng không biết rằng ngoài nhà trên, giữa ba xâu tiền đặt trên chiếu và ấm chè đã nguội, mình vừa bị bán thêm một lần nữa.