НЭГЭН ЭМЭГТЭЙ 27 ЖИЛ ХАНИЛСАН НӨХӨРТӨӨ ГАНЦ Ч УДАА ХООЛ ХИЙЖ ӨГДӨГГҮЙ БАЙЖЭЭ. НЭГ ӨДӨР БЭР НЬ УЧРЫГ АСУУТАЛ…

- Ээж ээ, аавд хоол хийхгүй юм уу?

Удвалжин ингэж асуухад Цэндхорол тогооны тагийг хаагаад, - Аав чинь өөрөө идчихнэ ээ, миний охин, гэж тун тоосон шинжгүй хариулжээ. Тэр орой Цэндхорол хонины махтай гурилтай шөл хийж, хүү Хонгор, бэр Удвалжин хоёрт өөрийн гараар аягалж өгсөн атлаа нөхрийнхөө өмнө хоосон аяга тавьсан байв. Удалгүй гаднаас орж ирсэн Пунцагдорж тэр хоосон аягыг аваад тогооноос өөрөө шөл хийж идэхэд Удвалжин гайхсан ч шинэ бэр учраас дахиж юм асууж зүрхэлсэнгүй.

Энэ явдал ганц удаагийнх биш болохыг Удвалжин дараагийн хэдхэн хоногт анзаарчээ. Өглөө Цэндхорол сүүтэй цай чанавал нөхрийнхөө аягыг хоосон орхино, боорцог хайрвал бусдад таваглаж өгөөд Пунцагдорж өөрөө гараа сунган авч иднэ, бууз хийвэл мөн л адилхан байв. Хачирхалтай нь Пунцагдорж үүнд огт уурладаггүй, Цэндхорол ч нөхрөө үл тоосон шинжгүй, харин хоёулаа хорин хэдэн жил ханилсан хүмүүсийн адил нэгнийхээ хийх юмыг үггүй ойлгож амьдардаг байлаа. Нэг орой Удвалжин нөхөр Хонгороосоо учрыг нь асуухад өнөөх нь инээгээд, - Манай хоёр угаасаа л ийм, би багаасаа харсан, гэжээ.

- Тэгээд ээж чинь аавд чинь ерөөсөө хоол хийж өгдөггүй юм уу?

- Хоолыг бол ээж л хийдэг шүү дээ.

- Тэгвэл яагаад аягалж өгдөггүй юм?

Хонгор хэсэг бодсоноо, - Мэдэхгүй ээ, аав ээжийн гараас хоол авдаггүй юм, гэж хэлсэн байна.

Удвалжин эхэндээ үүнийг эхнэр нөхрийн хоорондын жижиг гомдол биз гэж боджээ. Гэтэл хэд хоногийн дараа саахалтын айлд найр болж, Цэндхорол тогоо барихаар очиход түүний бодол өөрчлөгдсөн байна. Хонины бүхэл мах эвдэхээс эхлээд гурил зуурах, шөл амтлах хүртэл Цэндхоролын гарын хоолыг хүмүүс магтаж, нэг хөгшин бүр, - Энэ Цэндхоролын хийсэн хоолыг идэх гэж л танайд ирлээ, хэмээн наргив. Пунцагдорж хажууд нь сууж байснаа инээгээд, - Манай хүний хоол ч сайхан шүү, гэж бусдаас илүү магтсан нь Удвалжинг бүр гайхшруулжээ.

Гэтэл хоол тавихад Пунцагдорж Цэндхоролын барьж ирсэн аягыг авсангүй. Цэндхорол ч юу ч болоогүй мэт аягыг өөр хүнд өгөөд, нөхрийнхөө өмнө хоосон аяга тавьчихав. Пунцагдорж тогооны дэргэд очиж өөрөө хоолоо хийж аваад буцаж суухад хүмүүсийн хэн нь ч гайхсангүй. Энэ айлынхны олон жилийн занг бүгд мэддэг бололтой байлаа.

- Пунцагдорж эхнэрийнхээ гараас хоол авдаггүй юм аа, гэж нэг эмэгтэй Удвалжинд шивнэжээ.

- Яагаад?

- Хэн мэдэх вэ дээ, хорин долоон жил л тийм явсан гэсэн.

- Хорин долоон жил үү?

Эмэгтэй толгой дохин, - Гэрлэснээсээ хойш шахуу гэсэн, гэхдээ тэр хоёрыг муудалцаж байхыг би лав үзээгүй, гэж хэлээд өөр ярианд оржээ. Тэр үг Удвалжингийн сониуч занг улам хөдөлгөсөн боловч хадам ээжээсээ шууд асуух нь зохимжгүй санагдсан байна. Харин тэр өдрөөс хойш Цэндхорол, Пунцагдорж хоёрыг өөрийн эрхгүй ажигладаг болжээ.

Үнэхээр тэдний хооронд муудалцсан шинж байсангүй. Пунцагдорж өглөө малаа гаргахдаа эхнэрийнхээ түлээг хагалж өгнө, Цэндхорол нөхрийнхөө урагдсан дээлийг үг дуугүй нөхөж тавина, орой нэг нь оройтож ирвэл нөгөө нь унталгүй хүлээнэ. Заримдаа хоёр хөгшин бие биеэ шоолж, Хонгорыг багадаа ямар сахилгагүй байсан тухай ярьж инээлдэнэ. Гагцхүү хоол болохоор тэдний дунд үл үзэгдэх нэгэн зурвас татчихсан мэт болдог байв.

Нэг өглөө Пунцагдорж сумын төв орохоор эрт мордох болжээ. Цэндхорол Хонгорт хоёр боодол боорцог, Удвалжинд ааруул хийж өгөөд нөхрийнхөө ганзаганд юу ч зүүсэнгүй. Удвалжин тэсэлгүй хэдэн боорцог даавуунд боогоод Пунцагдоржид өгөх гэтэл хөгшин инээмсэглэн аваад өөрийнхөө уутанд хийв. Харин Цэндхорол тэр хоёрыг хараад юу ч хэлээгүй ч хэсэг хугацаанд гараа хөдөлгөлгүй зогссон нь Удвалжинд содон санагджээ.

Пунцагдорж явсны дараа Удвалжин хадам ээжтэйгээ хоёул үлдэв. Тэр цай аягалангаа хэд хэд эргэлзсэн ч эцэст нь, - Ээж ээ, нэг юм асуувал уурлахгүй биз дээ, гэжээ. Цэндхорол инээгээд, - Чи надтай амьдраад сар ч болоогүй байж юунаас айгаад байгаа юм, асуу л даа, гэв. Удвалжин хэсэг дуугүй сууснаа, - Та яагаад аавд хоол аягалж өгдөггүй юм бэ, гэж шууд асуужээ.

Цэндхоролын инээмсэглэл тэр дороо алга болсонгүй, харин нүүр нь нэг л нам гүм болжээ. Тэр өөрийнхөө аяган дахь цайг хэсэг хутгаснаа, - Олон жилийн өмнөх юм аа, одоо яриад яах вэ, гэв. Удвалжин хадам ээжийгээ гомдоочихлоо гэж бодоод дахиж асуусангүй. Гэвч Цэндхорол босож гарахынхаа өмнө, - Аав чинь миний хоолыг голдог юм биш шүү, гэж хэлээд явсан байна.

Энэ ганц өгүүлбэр Удвалжингийн бодож байсан бүхнийг өөрчилжээ. Хэрэв Пунцагдорж хоолыг нь голдоггүй юм бол яагаад эхнэрийнхээ гараас хорин долоон жил аяга аваагүй нь улам ойлгомжгүй болов. Тэр орой Пунцагдорж сумын төвөөс ирэхэд Цэндхорол цай чанаж байсан ч нөхөртөө дахиад л аяга барьсангүй. Харин Пунцагдорж цайгаа өөрөө аягалчихаад эхнэрийнхээ аяга руу нэг харснаа сая өөрийнхөөсөө балгасныг Удвалжин анх удаа анзаарчээ.

Түүнээс хойш тэр үүнийг зориуд ажиглав. Пунцагдорж хоол идэх бүрдээ хамгийн түрүүнд Цэндхоролын өмнө хоол байгаа эсэхийг хардаг байлаа. Цэндхорол аягаа дүүргээгүй бол нөхөр нь тогоонд хүрэхгүй, эхнэр нь хоолоо авч суусны дараа л өөртөө аягална. Энэ нь хоолноос цэрвэсэн хүний үйлдэл биш, харин олон жил давтсаар хэвшсэн ямар нэгэн шалгалт шиг харагджээ...