Cọc tre sau giếng

Đêm thứ Bảy, Ngân không ngủ.

Cô nằm trên giường tre, nghe tiếng thở của cả nhà. Tiếng Sơn đều và sâu, thỉnh thoảng nói mớ một câu gì đó về bóng. Tiếng mẹ trở mình, rất khẽ, như sợ làm ai thức. Tiếng bố sau tấm rèm, chậm và dài, không đổi suốt ba tháng nay.

Mẹ đi ca chiều về lúc tám giờ. Cả buổi tối mẹ cứ đi ra đi vào, lau cái bàn đã sạch, gấp lại chồng quần áo đã gấp. Thỉnh thoảng mẹ dừng lại cạnh giường bố, cúi xuống nhìn, rồi lại đi. Mẹ không nhắc đến chữ sâm lần nào. Nhưng lúc ăn cơm, Ngân thấy mẹ để ý đến cổ tay trái của bố, chỗ ngày trước bố vẫn đeo chiếc đồng hồ.

Bây giờ chiếc đồng hồ ấy nằm trên cổ tay Ngân.

Cô đã lấy nó trong ngăn kéo bàn lúc mọi người ngủ. Chiếc Poljot mặt trắng, kim mạ vàng đã xỉn, mặt kính xước một đường chéo, dây kim loại rộng đến mức phải đẩy lên tận gần khuỷu tay mới không tuột. Cô lên dây cót, áp vào tai. Tiếng tích tắc nhỏ, đều, chắc như mạch người khỏe.

Bên kia hành lang, đồng hồ quả lắc nhà bà Lụa điểm mười hai tiếng.

Ngày mới của giếng bắt đầu.

Ngân nhìn mặt đồng hồ dưới chút ánh sáng lọt qua cửa sổ. Mười hai giờ đúng. Cô tự nhủ: một tiếng. Một canh giờ là giới hạn, cô sẽ chỉ dùng một nửa. Cô cầm cái ca nhôm để sẵn cạnh gối, nhắm mắt, nghĩ đến màu xanh của lá non.

Đất trong vườn mát dưới bàn chân trần.

Việc đầu tiên cô làm là nhìn đồng hồ. Kim giây vẫn chạy. Mười hai giờ một phút. Việc thứ hai là đặt hai ngón tay lên cổ tay phải, đếm. Bảy mươi tư. Hơi nhanh, nhưng đều. Cô ghi nhớ con số ấy. Nếu lúc ra mà mạch vọt lên quá chín mươi, tức là đã quá sức, dù đồng hồ nói gì.

Cô đi một vòng các luống.

Luống mùi gieo đợt hai đã cao quá đốt ngón tay, lá xẻ thùy xanh mướt, mùi thơm hăng ngay khi cô cúi xuống. Tía tô đã ra những đôi lá mặt dưới tím sẫm. Luống kinh giới cô cắt hôm thứ Năm đã đâm chồi mới từ gốc. Dọc bờ phía đông, ngải cứu nhú lên thành một hàng mầm xám bạc, mỗi mầm như một nhúm lông tơ. Dưới chân thành giếng, lá lốt mới ló hai chiếc lá đầu tiên, bóng như được bôi dầu.

Ngải cứu với lá lốt, cô mới gieo chưa đến hai ngày.

Cô múc gáo thứ nhất, đổ vào ca nhôm, đặt ca lên chõng tre trong gian bếp. Đó là nước cháo sáng mai cho bố. Gáo thứ hai, cô tưới cho luống ngải cứu và lá lốt, những luống còn non nhất. Cô giữ lại gáo thứ ba, chưa múc.

Mười hai giờ mười hai phút.

Cô đứng cạnh giếng, nhìn ra phía sau.

Mấy ngày qua, cô chỉ làm việc ở phần đất phía trước, giữa gian bếp và miệng giếng, chỗ đất bằng và xốp. Phía sau giếng, đất dốc xuống một chút, mọc lúp xúp một đám dương xỉ cao đến đầu gối và mấy bụi cỏ lá tre. Thành giếng đá ong che khuất nên từ chỗ gian bếp nhìn sang, nó chỉ là một khoảng tối mờ mờ. Cô từng định bao giờ rảnh sẽ phát đám cỏ ấy đi để gieo thêm. Rồi cô không rảnh.

Bây giờ cô có bốn mươi tám phút.

Cô vạch đám dương xỉ, bước vào.

Phía sau giếng mát hơn hẳn. Không có mặt trời, nhưng ánh sáng ở đây dịu hơn nữa, như có một tán cây vô hình nào đó che bên trên. Đất đen hơn đất phía trước, ẩm, xốp, có mùi lá mục.

Ở chỗ trũng nhất, sát chân bờ đất, có một cái cọc tre.

Cái cọc cao ngang đầu gối, đã ngả màu xám bạc, mặt ngoài mốc lấm tấm. Một nửa thân cọc phủ rêu. Ngân quỳ xuống, đưa ngón tay cái miết lớp rêu đi. Bên dưới có chữ, khắc bằng mũi dao, nét sâu, đã mòn cạnh.

*Sâm.*

Cạnh cái cọc là một cái cây.

Cây không cao, chỉ chừng một gang tay. Một thân mảnh, thẳng, màu xanh pha tím ở gốc. Trên đỉnh thân tỏa ra ba cuống lá, mỗi cuống mang năm lá chét hình trứng, mép có răng cưa nhỏ, hai lá ngoài nhỏ hơn ba lá trong. Ba lá kép, xòe ra như ba bàn tay.

Ngân không thở được trong một lúc.

Ở kiếp trước, cô đã nhìn thấy nhân sâm hàng nghìn lần. Củ khô thái lát trong túi ni-lông. Củ ngâm rượu trong bình thủy tinh to ở các hiệu thuốc Bắc. Hộp sâm nhập khẩu đóng nơ đỏ mà người ta mua về biếu Tết. Nhưng một cây sâm sống, mọc trong đất, cô chỉ thấy trong ảnh, trong những trang giáo trình dược liệu mà cô học thuộc để thi.

Ba lá kép. Mỗi lá năm lá chét. Ở ngoài đời, một cây sâm phải mọc ba, bốn năm mới ra được ba lá kép.

Cô nhớ đến lời ông Khang sáng nay: *Tốt nhất là sâm*.

Tay cô run. Cô nắm chặt tay lại, chờ cho hết run, rồi mới bắt đầu bới.

Cô không bới bằng que, không bới bằng dao. Cô dùng đầu ngón tay, gạt từng lớp đất mỏng ra khỏi gốc, cách thân một khoảng rộng, chậm như người gỡ một sợi chỉ rối. Đất ở đây tơi, gạt nhẹ là rơi. Một lúc sau, cổ rễ lộ ra, màu vàng ngà, ngắn và mảnh. Rồi cô gạt thêm một chút nữa, đủ để thấy phần đầu của củ.

Củ sâm chỉ bằng ngón tay út của cô. Trắng ngà, có mấy nếp nhăn ngang, rễ con tỏa ra như râu.

Ngân ngồi yên, nhìn nó rất lâu.

Rồi cô từ từ gạt đất trở lại, lấp kín cổ rễ, nén nhẹ bằng lòng bàn tay.

Bằng ngón tay út thì chưa dùng được. Sâm làm thuốc phải năm, sáu năm tuổi trở lên, củ phải to, phải chắc. Củ non thế này mà đào lên thì chẳng giữ được khí cho ai, chỉ giết chết cái cây.

Cô nhìn lại cái cọc tre. Màu xám bạc. Rêu phủ một nửa. Nét chữ đã mòn cạnh. Cái cọc ấy không phải mới cắm tuần trước. Nó đã đứng đây rất lâu, lâu hơn cô biết. Nếu cây sâm cũng mọc nhanh gấp mười như cây mùi, thì đến giờ nó đã thành cổ thụ.

Nhưng nó vẫn chỉ cao một gang tay.

Ngân hiểu ra. Mảnh vườn này không cho mọi thứ như nhau. Rau mùi, tía tô, thứ người ta trồng đầy chợ, thì nó đẩy lên vùn vụt. Còn thứ quý thì nó giữ lại, cho đi từng chút một. Như nước giếng, mỗi ngày ba gáo.

Cây này còn cần nhiều tháng nữa. Có thể lâu hơn.

Cô đứng dậy, quay lại miệng giếng. Cô múc gáo thứ ba, mang ra phía sau, tưới quanh gốc sâm, không tưới thẳng vào thân, để nước ngấm từ từ xuống. Đất uống hết, không đọng lại vũng nào.

Mười hai giờ ba mươi chín phút.

Cô đặt hai ngón tay lên cổ tay. Tám mươi hai.

Cô vào gian bếp, mở cuốn sổ giấy dó. Trang đầu vẫn là dòng chữ mực tàu. Các trang sau vẫn trắng. Cô lật đến tận trang cuối, không có gì. Cô đã nghĩ, có khi nào cuốn sổ nói gì đó về cây sâm. Nó không nói.

Cô cầm ca nước, đứng giữa vườn, nghĩ đến căn phòng.

Mười hai giờ bốn mươi ba phút. Phòng vẫn tối. Sơn vẫn ngủ, một chân gác lên bụng mẹ.

Ngân ngồi im trên giường một lúc, chờ. Đầu không đau. Mũi không chảy máu. Chỉ có một chút mỏi ở hai thái dương, như sau một buổi học dài. Mạch tám mươi. Cô thở ra.

Cô đặt ca nước lên bàn, rón rén đi sang bên kia tấm rèm.

Bố nằm ngửa, mặt hướng lên trần. Ánh trăng từ cửa sổ rọi chéo qua, làm khuôn mặt hốc hác của ông nhợt như giấy. Râu đã cạo sạch từ sáng, cằm nhẵn, trông ông trẻ hơn mấy hôm trước. Cô ngồi xuống cạnh giường, cầm lấy bàn tay bố. Bàn tay to, chai ở lòng, những ngón tay đã quen cầm vô lăng Gaz suốt bao nhiêu năm trên những con đường đất đỏ trung du.

Cô đặt ba ngón tay lên cổ tay ông, như ông Khang đã làm. Cô không biết đọc mạch theo cách Đông y. Cô chỉ biết đếm.

Sáu mươi sáu.

Hôm thứ Bảy tuần trước, khi cô mới mở mắt trong thân thể này, nó là năm mươi tám.

Ngân cúi xuống, ghé sát tai bố.

"Bố chờ con," cô nói thầm.

Bố không đáp. Ngực ông lên xuống, chậm và đều.

"Bố chờ con một thời gian. Con tìm được rồi. Nhưng nó còn bé quá. Bố chờ nó lớn."

Cô ngồi như thế rất lâu.

Cô nghĩ đến những gì phải làm. Ông Khang bắt đầu châm từ thứ Hai. Trong lúc chờ cây sâm, bố cần hoàng kỳ, đẳng sâm, cần trứng, cần sữa, cần thịt. Mẹ cần trả nợ hợp tác xã. Nhà cần gạo, và sổ gạo tháng Bảy sắp cạn. Những bó rau thơm đổi được tiền thuốc, nhưng không đổi được gạo, không đổi được đường, không đổi được một quả trứng.

Cô cần tiền. Cần nhiều hơn những bó rau.

Và cô cần giữ cái suất biên chế. Vì nếu bố tỉnh, ông sẽ cần một chỗ để quay về. Vì nếu ông không tỉnh được ngay, thì cái suất ấy là thứ duy nhất giữ cho mẹ khỏi bị đẩy ra khỏi khu tập thể, khỏi căn phòng mười sáu mét vuông này, khỏi sổ gạo thị xã. Bà nội nói tao còn sống ngày nào thì chưa xong. Cô tin bà nói thật.

Còn cuốn sách ông Khang đòi xem. Sáng mai ông trực ở phòng chẩn trị.

Ngân tháo chiếc đồng hồ Poljot ra khỏi cổ tay, cầm trong lòng bàn tay một lúc, nghe tiếng tích tắc. Rồi cô cất nó vào ngăn kéo, đặt cạnh cuốn vở "Luật của vườn" và tờ giấy chưa ký.

Cô viết thêm một dòng vào vở, dưới luật thứ tư, trong bóng tối, chữ xiêu vẹo.

*5. Cây quý vẫn chậm.*

Cô ngủ thiếp đi lúc gần sáng, đầu gục bên mép giường bố.

Cô tỉnh dậy vì tiếng gõ cửa.

Không phải tiếng gõ của bà Lụa, nhẹ và hai cái một. Đây là tiếng nắm tay đập vào cánh cửa gỗ, liên hồi, gấp gáp. Ngoài cửa sổ, trời vừa sáng rõ. Mẹ đã dậy, đang quấn tóc, chưa kịp cài cặp.

"Ai đấy?"

"Chị Mai ơi, em Thoa đây! Chị mở cửa!"

Mẹ mở cửa. Chị Thoa, người cùng tổ kho với mẹ, đứng ngoài hành lang, áo còn chưa cài hết cúc, thở hổn hển như vừa chạy một mạch lên ba tầng.

"Chị ra văn phòng ngay đi. Bà cụ nhà chị ở Đông Lê lên rồi, đang ngồi ở văn phòng Hợp tác xã từ lúc năm giờ sáng. Có cả cậu Bang, có cả ông trưởng thôn. Ông chủ nhiệm vừa đi đâu về qua là bị bà cụ níu lại." Chị Thoa nuốt nước bọt. "Bà cụ mang theo giấy tờ. Bà bảo hôm nay phải xong cái suất của anh Thành. Bà bảo chị không ký thì có người khác ký thay."

Mẹ đứng sững ở cửa, tay vẫn cầm chiếc cặp tóc.

Sau lưng mẹ, Ngân đã đứng dậy. Cô nhìn về phía ngăn kéo bàn.