Mũi kim cuối

Mười hai giờ năm phút đêm Chủ nhật, Ngân vào vườn.

Cô không đi đâu xa. Ba gáo nước, một gáo đổ vào ca nhôm cho cháo sáng của bố, hai gáo tưới gốc sâm và luống ngải cứu. Ngải cứu cô cắm từ đêm thứ Năm, những gốc nhổ ở sau phòng chẩn trị, đã bò rễ lan kín một khoảnh, ngọn cao hơn một gang tay, lá mặt dưới trắng bạc như phủ phấn. Cô cắt một nắm to, vừa một vòng tay, buộc bằng lạt giang.

Mười hai giờ hai mươi, cô ra. Mạch bảy mươi tám. Không đau đầu.

Cô đặt nắm ngải cứu vào cái chậu sành ngoài ban công, tưới thêm một ít nước máy cho lá khỏi héo, rồi lên giường nằm. Cô không ngủ được ngay. Cô nằm nghĩ về một người tên Nhạc mà cô chưa gặp bao giờ, người bảo muộn một phút thì về.

Sáu giờ năm mươi, Ngân đã đứng ở hiên kho số hai.

Kho số hai là dãy nhà mái tôn dài nhất trong khu kho Hợp tác xã, cửa sắt kéo, nền xi măng. Ở đầu hồi có một gian nhỏ ngăn bằng ván gỗ, trên cửa dán mảnh bìa các-tông viết phấn: *Tổ thu mua*. Trước gian ấy kê một cái bàn cân bàn, mấy chồng bao tải gai, một cái xe đạp thồ có gióng gỗ buộc thêm.

Cửa gian chưa mở. Nhưng trên bậc hiên đã có một người ngồi.

Ông chừng năm mươi tuổi, người thấp, vai rộng, da đen sạm như gỗ mít để lâu. Ông mặc áo bộ đội cũ, quần ka-ki xắn đến gối, đi dép cao su đã mòn gót. Giữa hai đầu gối ông dựng một cái điếu cày. Ông đang vê một nhúm thuốc lào, nhét vào nõ, châm lửa bằng mẩu giấy cuộn, rít một hơi dài. Tiếng điếu kêu sòng sọc. Khói thuốc tỏa ra, khét và đặc.

Ông nhả khói, rồi mới nhìn cô.

"Con ông Thành?"

"Dạ, cháu là Ngân ạ."

"Ừ." Ông dựng điếu vào tường. "Sớm năm phút. Được."

Ông đứng dậy, mở khóa cửa gian. Bên trong có một cái bàn gỗ, hai cái ghế đẩu, một cái tủ gỗ không cánh xếp đầy sổ sách bìa cứng. Trên tường có tấm bản đồ huyện vẽ tay, đánh dấu bằng bút chì đỏ những chỗ có hợp tác xã nông nghiệp. Mùi thuốc lào ám vào cả giấy tờ.

Ông rút một cuốn sổ to ở ngăn giữa, đặt mạnh xuống bàn. Bìa sổ dán nhãn: *Kế hoạch thu mua quý III năm 1976*.

"Đọc."

Ngân ngồi xuống ghế đẩu. Cô mở sổ.

Trang đầu là tờ giao chỉ tiêu, có dấu đỏ của phòng kế hoạch. Các trang sau kẻ bảng bằng bút bi, chữ của nhiều người. Cột thứ nhất là mặt hàng: thóc, ngô hạt, khoai lang tươi, sắn lát khô, lợn hơi, trứng vịt, rau xanh các loại, chuối xanh. Cột thứ hai là đơn vị. Rồi ba cột cho ba tháng Bảy, Tám, Chín. Rồi một cột cộng quý. Rồi một cột ghi đơn vị giao hàng: hợp tác xã Bến Gạo, hợp tác xã Đồng Tâm, hợp tác xã Đông Lê.

Ngân dừng lại ở cái tên ấy một giây. Rồi cô đọc tiếp.

Ông Nhạc đứng ở cửa, lại rít thuốc lào. Ông không nói gì, cũng không nhìn cô. Ông nhìn ra khu kho, nơi mấy người bốc vác đang bắt đầu kéo cửa sắt.

Ngân đọc từng dòng. Cô cộng nhẩm. Đây là việc cô làm mười năm, mỗi tối kiểm kê quầy thuốc, cộng sổ nhập sổ xuất, đối chiếu từng vỉ, từng lọ. Mắt cô lướt theo cột số, các con số tự xếp thành hàng trong đầu.

Thóc khớp. Ngô khớp. Khoai lang khớp. Lợn hơi khớp.

Rau xanh các loại. Tháng Bảy ba nghìn sáu trăm cân. Tháng Tám bốn nghìn hai trăm. Tháng Chín bốn nghìn năm trăm. Cột cộng quý: mười một nghìn ba trăm.

Cô cộng lại lần nữa. Rồi lần nữa, bằng đầu ngón tay trên mặt bàn.

"Chú Nhạc ơi."

Ông không quay lại. "Gì?"

"Dòng rau xanh ạ. Ba tháng cộng lại là mười hai nghìn ba trăm cân. Sổ ghi mười một nghìn ba trăm. Thiếu một nghìn cân."

Ông Nhạc vẫn đứng ở cửa. Một lúc lâu sau ông mới quay vào, gõ cái điếu cày xuống nền cho rơi tàn, rồi cúi xuống nhìn trang sổ. Ông không cộng lại. Ông chỉ nhìn.

"Ừ," ông nói. "Sai."

Tiếng phanh xe đạp rít lên ngoài hiên. Một chị gái trẻ nhảy xuống xe, dựng chân chống đánh rầm, tay còn cầm cái nón lá. Chị chừng hai mươi lăm, hai mươi sáu, tóc tết một bím to vắt trước ngực, áo sơ mi kẻ ca-rô, quần đen, má đỏ vì đạp xe nhanh.

"Chú Nhạc, cháu đến muộn, cái xích xe lại tuột ở dốc cầu..." Chị dừng lại khi thấy Ngân. "Ơ, ai đây?"

"Con ông Thành. Thử việc." Ông Nhạc hất hàm về phía Ngân. "Cái Lệ."

"Em chào chị ạ."

Chị Lệ nhìn Ngân từ đầu đến chân, rồi nhìn cuốn sổ mở trên bàn, rồi nhìn ông Nhạc.

"Chú lại bắt người ta đọc sổ quý Ba đấy à? Năm ngoái chú bắt cháu đọc ba ngày, cháu chẳng tìm ra cái gì, chú mắng cháu là mắt để trang trí."

"Nó tìm ra rồi."

Chị Lệ cúi xuống nhìn. Ngân chỉ vào dòng rau xanh. Chị Lệ cộng, môi mấp máy, đếm cả trên ngón tay. Rồi chị đứng thẳng lên, quay sang ông Nhạc, hai tay chống nạnh.

"Chú biết từ trước phải không?"

Ông Nhạc không trả lời. Ông lại vê thuốc lào.

"Chú biết mà chú không sửa!" Giọng chị Lệ cao lên. "Thảo nào trên tỉnh giao xuống bếp tập thể có từng ấy rau. Bếp ăn canh bí suông là phải! Một nghìn cân rau đấy chú ạ!"

"Sửa thì lấy đâu ra một nghìn cân mà thu?" Ông Nhạc châm lửa, rít một hơi, giọng vẫn đều. "Lũ vừa rồi rau bãi chết sạch. Bến Gạo còn chưa giao đủ tháng Bảy. Sửa con số trên giấy thì dễ. Ai đi thu?"

Chị Lệ mở miệng định cãi, rồi ngậm lại.

"Cháu đi ạ," Ngân nói.

Hai người cùng quay sang nhìn cô.

Ông Nhạc nhả khói thuốc lào, nhìn cô qua làn khói. Lần đầu tiên từ sáng, ông nhìn thẳng vào mặt cô lâu như thế.

"Mày biết rau muống mùa này bao nhiêu một bó ở Bến Gạo không?"

"Cháu không biết ạ."

"Biết đi xe thồ không?"

"Cháu chưa đi bao giờ."

"Biết viết giấy giới thiệu không?"

"Cháu không biết."

Ông Nhạc gật đầu, như đã chờ đúng những câu ấy.

"Thế thì đừng nói *cháu đi*. Nói *cháu học*."

"Chú này," chị Lệ cắt ngang, "nó mới đến có nửa tiếng, chú làm như nó phải biết hết cả nghề. Nó tìm ra lỗi chú giấu cả quý nay đấy. Cháu năm ngoái có tìm ra đâu." Chị quay sang Ngân, giọng dịu xuống một chút. "Em đừng để ý. Chú ấy nói thế với tất cả mọi người. Hồi chị mới vào, chú ấy bảo chị về lấy chồng đi cho đỡ tốn gạo nhà nước."

Ông Nhạc khịt mũi. Nhưng ông không cãi.

Tám giờ, ông Cường xuống. Mẹ đi sau ông. Mẹ đang ca sáng, áo bảo hộ xanh còn dính bụi kho, cái mũ vải cầm trên tay.

Ông Cường đặt lên bàn một tờ giấy đánh máy hai liên, có chỗ để trống điền tay.

"Biên bản thử việc. Lao động hợp đồng tạm thời. Thời hạn ba tháng, từ ngày hai mươi sáu tháng Bảy đến ngày hai mươi lăm tháng Mười năm bảy mươi sáu. Công việc: giúp việc tổ thu mua, ghi chép sổ sách, cân hàng, theo xe áp tải. Tiền công tính theo ngày công hợp đồng, phòng kế toán tính, cuối tháng lĩnh. Trưa được ăn ở bếp tập thể, góp tiền theo giá cơ quan." Ông dừng lại. "Hết ba tháng, người kèm cặp nhận xét. Được thì ký tiếp. Không được thì thôi."

Ông đưa bút cho Ngân. Cô ký vào ô người lao động. Chữ cô bé Cá tròn và nghiêng, chữ học trò. Cô cố viết cho thẳng.

"Cháu chưa đủ mười tám, phải có người giám hộ."

Mẹ cầm bút. Tay mẹ lần này không run. Mẹ ký một chữ *Mai* gọn gàng, rồi viết họ tên đầy đủ bên dưới. Ký xong, mẹ không nhìn Ngân. Mẹ chỉ đặt bút xuống, xoa xoa hai bàn tay vào vạt áo bảo hộ.

"Người kèm cặp," ông Cường nói, xoay tờ giấy về phía ông Nhạc.

Ông Nhạc nhìn tờ giấy rất lâu. Ông dựng cái điếu cày vào chân bàn.

"Tôi kèm thì tôi nói trước. Sáng sáu giờ rưỡi có mặt. Đi đâu tôi bảo. Tôi mắng thì nghe, không được khóc. Khóc thì về." Ông cầm bút, ký một chữ ngoằn ngoèo, ấn mạnh đến rách cả mặt giấy ở nét cuối. "Thế thôi."

Chị Lệ đứng sau lưng ông, nháy mắt với Ngân.

Mẹ đi ra cửa. Đến ngưỡng, mẹ dừng lại, nói khẽ, không biết với ai.

"Nó còn phải về trưa xoa bóp cho bố nó."

"Mười một giờ cho về," ông Nhạc nói, không ngẩng lên. "Một giờ rưỡi có mặt."

Cả buổi sáng ấy, Ngân chép lại cuốn sổ kế hoạch quý Ba sang một cuốn sổ mới, sửa dòng rau xanh bằng mực đỏ, ghi chú bên lề theo lời chị Lệ đọc. Ông Nhạc đi ra đi vào, cân mấy bao sắn lát mà hợp tác xã Đồng Tâm chở đến, cãi nhau với người áp tải về chuyện sắn ẩm phải trừ bì. Ông không nói với cô một câu nào nữa.

Trưa, cô về nhà, xoa bóp cho bố nửa tiếng, lật người, ăn vội bát cơm độn mì với rau muống luộc. Sơn hỏi chị đi làm có được trả tiền không. Cô bảo cuối tháng mới biết. Nó hỏi có được ngồi xe tải như bố không. Cô bảo chưa.

Chiều, cô học cách đọc phiếu nhập kho. Học cách cân trừ bì. Học cách viết số cân bằng chữ để không ai sửa được.

Năm giờ chiều, ông Nhạc khóa cửa gian, nói một câu duy nhất từ trưa.

"Tuần sau đi Bến Gạo với cái Lệ."

Bảy giờ tối, ông Khang đến.

Bà Lụa đã ngồi sẵn ngoài hành lang từ sáu giờ rưỡi, trên một cái ghế con, trước mặt là rổ rau muống nhặt mãi không xong. Bà ngồi đúng chỗ đầu hồi, nơi ai lên tầng ba cũng phải đi qua.

Ông Khang leo lên, vẫn chậm như hôm thứ Bảy. Bà Lụa đứng dậy chào to:

"Ông lên chơi đấy à! Nhà chú Thành có khách quen!"

Cánh cửa phòng bên cạnh vừa hé ra lại khép lại.

Ngân đón ông ở cửa. Ông bước vào, mẹ đóng cửa, cài then. Sơn đã được dặn ngồi yên trên giường tre, hai tay bịt miệng từ trước khi ông đến, bây giờ vẫn bịt.

Điện tối hôm ấy yếu. Bóng đèn tròn chỉ đỏ quạch như cục than sắp tàn. Mẹ thắp thêm cây đèn dầu, đặt lên cái ghế đẩu cạnh giường bố. Ngân đưa ông nắm ngải cứu. Ông cầm lên ngửi, gật đầu, đặt sang bên.

Ông mở cái túi vải bạt, lấy ra một hộp nhôm dẹt, một lọ cồn, một nắm bông. Ông mở hộp. Trong hộp, kim châm xếp thành hàng trên miếng vải đỏ, dài ngắn khác nhau, cán quấn dây đồng.

Ông rửa tay bằng cồn. Rồi ông bắt mạch bố một lần nữa. Lâu.

"Cháu cầm đèn," ông nói với Ngân. "Giơ cao. Không rung."

Ngân cầm cây đèn dầu, giơ ngang vai. Ngọn lửa trong bóng đèn thủy tinh đứng yên.

Ông châm mũi đầu tiên trên đỉnh đầu bố, chỗ đường nối hai đỉnh tai cắt đường giữa đỉnh đầu. Bách hội, Ngân đọc thầm trong đầu. Rồi hai mũi sau gáy. Rồi hai mũi ở cẳng chân, dưới đầu gối ba thốn. Rồi hai mũi ở mặt trong cổ tay. Mỗi mũi kim ông xoay rất nhẹ giữa ngón cái và ngón trỏ, mắt nhìn sắc mặt bố, không nhìn kim.

Mẹ đứng sát tấm rèm, hai tay nắm chặt vào nhau. Mẹ không dám thở mạnh.

Căn phòng chỉ có tiếng bấc đèn lách tách. Ngoài hành lang, tiếng bà Lụa nói với ai đó: "Không, chỗ quen ở quê lên chơi. Ừ, chơi tí rồi về."

Ông Khang cầm mũi kim cuối cùng. Ông nâng bàn tay phải của bố lên, đặt ngửa trên đầu gối mình. Ông tìm chỗ hõm giữa ngón cái và ngón trỏ, ấn thử bằng móng tay cái. Hợp cốc.

Kim xuyên vào da. Ông xoay một vòng, rồi vê nhẹ.

Ngân nhìn bàn tay bố trong ánh đèn dầu vàng đục. Bàn tay to, chai ở lòng, nằm ngửa và im như suốt ba tháng qua.

Rồi ngón trỏ của bố khẽ co lại.

Chỉ một chút. Chỉ bằng một đốt ngón tay. Như người đang ngủ mơ thấy mình cầm một cái gì.

Cây đèn trong tay Ngân rung lên. Ngọn lửa chao nghiêng, bóng ông Khang trên tường chao theo.

"Đã bảo không rung," ông Khang nói, giọng vẫn chậm như cũ.

Nhưng ông không rút kim ra ngay. Ông giữ nguyên bàn tay bố trên đầu gối mình, và Ngân thấy, dưới ánh đèn dầu, ông cũng đang nhìn ngón tay ấy.