Con dấu công đoàn

Chủ nhật, hai mẹ con ngồi soạn giấy tờ.

Mẹ trải một tờ báo cũ lên giường, bày từng thứ ra như bày hàng. Sổ hộ khẩu bìa nâu, gáy đã sờn. Giấy khai sinh của Ngân và của Sơn, gấp làm tư, chữ mực tím đã phai. Giấy ra viện của bố có chữ ký bác sĩ bệnh viện tỉnh. Bản sao biên bản hôm 25 tháng 7, ông Cường ký, ghi rõ: *Giữ nguyên suất biên chế lái xe của đồng chí Lê Văn Thành cho đến khi có kết luận giám định y khoa*. Biên bản thử việc của Ngân, chữ ký chú Nhạc. Và cuốn sổ bìa xanh của bố.

"Có cần mang sổ của bố không con?" mẹ hỏi.

Ngân suýt nói "cần" ngay. Rồi cô dừng lại.

"Mẹ thấy thế nào ạ?"

Mẹ cầm cuốn sổ, lật vài trang. "Mang. Người ta bảo nhà mình cướp suất. Thì để người ta xem ai nuôi ai."

Mẹ cho tất cả vào một cái túi ni-lông, bọc thêm một lớp giấy dầu, buộc dây chun. Ngân nhìn cái gói ấy, nhớ đến cái gói nhỏ chú Nhạc cất trong túi áo ngực.

Tối Chủ nhật, ông Khang ghé châm thêm một buổi ngoài lịch, vì bà Lụa đã sang phòng chẩn trị báo nhà có chuyện. Bà Lụa ngồi ghế đẩu ở hành lang, giả vờ nhặt rau. Ông bắt mạch bố trước, lâu hơn mọi khi.

"Hôm qua nhà có chuyện à?"

Mẹ kể ngắn. Ông nghe, không bình luận. Lúc cắm cây kim cuối cùng, ông chỉ nói:

"Người nằm thế này, tai vẫn nghe. Từ giờ trong nhà bớt to tiếng."

Mạch bố hôm ấy bảy mươi.

Sáng thứ Hai, mẹ đổi ca với chị Thoa. Bảy giờ rưỡi, hai mẹ con lên văn phòng công đoàn thì cửa khóa. Cô văn thư bảo bà Hảo đi họp trên Liên đoàn lao động tỉnh, chiều mới về. Hai mẹ con ngồi chờ ở ghế gỗ hành lang đến trưa, rồi đến hai giờ chiều.

Ba giờ kém mười lăm, bà Hảo về.

Bà cao, gầy, tóc cắt ngắn ngang tai, mặc áo sơ mi trắng bỏ ngoài quần màu cỏ úa. Bà đi nhanh, chiếc cặp da kẹp dưới nách. Thấy hai mẹ con đứng dậy, bà chỉ liếc một cái.

"Chị Mai kho phải không? Vào đi."

Phòng công đoàn nhỏ, có một cái bàn gỗ, hai cái ghế tựa, một tủ sắt sơn xanh. Trên tường treo ảnh Bác, một lá cờ công đoàn, ba tấm bằng khen lồng kính. Quạt trần đứng im vì mất điện. Trên bàn có một cái phích, một chồng công văn, một hộp mực dấu và một con dấu cán gỗ đã bóng lên vì tay cầm.

Bà Hảo ngồi xuống, không rót nước. Bà nhìn Ngân.

"Cháu là con bé thu mua."

"Dạ."

"Cháu ngồi đấy. Chị Mai nói."

Ngân ngồi xuống ghế cạnh cửa. Cô đặt hai tay lên đầu gối, nắm lại.

Mẹ không ngồi. Mẹ đặt cái gói ni-lông lên bàn, cởi dây chun, lấy từng thứ ra. Tay mẹ run lúc đầu. Ngân nhìn thấy. Cô cắn môi để khỏi đứng dậy.

"Thưa chị," mẹ nói. "Em lên đây xin công đoàn hai việc."

Rồi mẹ nói. Lúc đầu chậm, có chỗ lặp lại. Chuyện bố lật xe tháng Tư. Chuyện bà nội lên ba lần đòi ký giấy nhường suất. Chuyện biên bản họp họ ở văn phòng hôm 25 tháng 7. Chuyện chú Bang say rượu đến khu tập thể. Chuyện bác Cúc lên đón Sơn hôm thứ Bảy, nói dối là mẹ đồng ý, xếp sẵn quần áo thằng bé vào làn.

Càng nói, giọng mẹ càng vững. Đến đoạn bác Cúc, mẹ không run nữa.

"Em xin công đoàn xác nhận cho em hai điều. Một là suất của chồng em được giữ cho đến khi có giám định, như ông Cường đã quyết. Hai là hai đứa con em chưa thành niên, do vợ chồng em nuôi. Không ai được tự ý đưa đi. Em không có ý gì với bên nội. Em chỉ xin cho con em được ở với bố mẹ nó."

Bà Hảo nghe hết. Bà cầm giấy ra viện lên đọc. Bà cầm biên bản ông Cường ký lên đọc. Bà mở cuốn sổ bìa xanh, lật chậm từng trang, ngón tay dừng lại ở mấy dấu điểm chỉ.

Rồi bà ngẩng lên, nhìn Ngân.

"Tuần trước tôi thấy tên cháu trong giấy báo của quản lý thị trường."

Mẹ đứng lặng. Ngân cảm thấy mặt mình nóng lên.

"Dạ, đúng ạ."

"Đổi rau lấy gạo."

"Dạ. Cháu sai. Cháu đã nộp phạt năm đồng. Chú Nhạc đã dạy cháu rồi ạ."

Bà Hảo nhìn cô thêm một lúc. Không có gì trên khuôn mặt bà. Không giận, không thương.

"Cháu không cãi."

"Cháu sai thì cháu không cãi ạ."

Bà Hảo gật một cái rất nhỏ, như đánh dấu vào một ô nào đó trong đầu. Rồi bà kéo ngăn kéo, lấy ra một xấp giấy trắng có in tiêu đề, mở nắp bút máy.

Bà viết không ngừng tay, chữ nghiêng, nhanh. Thỉnh thoảng bà hỏi một câu: ngày sinh của Sơn, số sổ hộ khẩu, ngày bố vào biên chế. Mẹ trả lời. Có một câu mẹ không nhớ, Ngân nhắc khẽ, bà Hảo không quay lại nhưng vẫn ghi theo.

Viết xong, bà gọi cô văn thư sang, bảo đi mời ông Cường.

Ông Cường đến sau mười phút, khăn mặt còn vắt trên vai. Ông đọc tờ giấy, gãi gãi thái dương.

"Chị Hảo làm thế này thì bên Đông Lê họ lại..."

"Họ lại làm sao?" bà Hảo nói. "Cái biên bản hôm 25 là anh ký. Tôi chỉ nhắc lại cho rõ. Công nhân viên của mình nằm đấy, vợ con người ta bị đến tận nhà xách đi. Công đoàn không đứng ra thì công đoàn để làm gì? Anh ký vào chỗ ghi ý kiến chính quyền. Anh không ký thì tôi ký một mình, tôi gửi lên huyện."

Ông Cường thở ra một hơi dài, cầm bút, ký.

Bà Hảo mở hộp mực dấu, ấn con dấu xuống, xoay nhẹ một vòng, rồi dập xuống cuối trang. Tiếng dấu nện vào mặt bàn gỗ đanh và khô.

Ngân nhìn vòng mực đỏ hiện lên. Tròn hơn con dấu đóng cho tờ giấy giới thiệu hôm thứ Bảy. Không nhòe chút nào.

"Một bản chị giữ," bà Hảo nói, đưa cho mẹ. "Một bản lưu ở đây. Một bản tôi gửi về Ủy ban xã Đông Lê, kèm công văn của công đoàn. Chủ tịch xã dưới ấy ngày trước cùng đơn vị với tôi. Ông ấy đọc là hiểu."

Mẹ cầm tờ giấy bằng cả hai tay.

"Em cảm ơn chị."

"Đừng cảm ơn vội." Bà Hảo đóng nắp hộp mực. "Giấy này giữ được một thời gian. Không giữ được mãi. Hội đồng giám định y khoa của tỉnh quý Tư mới họp. Đến lúc ấy, nếu anh Thành vẫn nằm, thì cái suất ấy phải bàn lại theo quy định. Lúc ấy công đoàn cũng không cãi được quy định."

Bà nhìn sang Ngân.

"Còn cháu. Ông Cường cho cháu thử việc ba tháng. Ba tháng ấy cháu làm cho ra làm. Đến lúc bàn lại, người ta sẽ hỏi cái nhà này còn ai đứng được không."

"Dạ."

"Đi đi. Tôi còn họp."

Chiều thứ Ba, người mang tin về là chị Thoa.

Chị có người cô ruột lấy chồng dưới Đông Lê, sáng nay lên chợ thị xã bán chè xanh. Chị Thoa ra chợ, đứng nói chuyện với cô một lúc, về đến kho là kể ngay cho mẹ.

Công văn của công đoàn chưa về đến xã. Nhưng hôm thứ Bảy bác Cúc về làng với cái tay quấn giẻ, kể với cả xóm là bị thằng cháu cắn. Người làng hỏi vì sao nó cắn, bác nói không ra câu. Chuyện chú Bang say rượu tuần trước cũng đã về đến làng, cùng với chuyện cuốn sổ ba năm tiền gửi. Ông trưởng thôn Đạt đứng ngoài đình nói to: việc nhà người ta, từ giờ tôi không ký giấy gì nữa. Chú Bang đã xin đi làm đường thủy lợi bên huyện. Bà nội ốm, nằm nhà hai hôm, không ra đồng.

Mẹ kể lại cho Ngân nghe lúc hai mẹ con gặp nhau ở cổng Hợp tác xã. Mẹ không vui. Mẹ chỉ thở ra.

"Bà ốm thật hay ốm giận, mẹ cũng không biết."

Ngân không nói gì. Cô nhớ câu bà nói ở cửa, hôm cô mới mở mắt trong thân thể này. *Tao còn sống ngày nào thì chưa xong đâu.*

Bà không nói sai. Bà chỉ đang nghỉ.

Gió nổi từ khoảng bốn giờ chiều.

Ban đầu chỉ là một làn gió mát, thổi từ phía cánh đồng ngập vào, làm dây phơi quần áo trong sân khu tập thể đung đưa. Rồi gió đổi hướng, mạnh dần, cuốn bụi đỏ thành từng vệt dọc đường. Trời không tối, mà vàng. Một thứ màu vàng đục như nước chè để qua đêm. Mây kéo thành từng dải dài, thấp, chạy rất nhanh về phía tây.

Trong phòng tổ thu mua, chiếc đài bán dẫn của chú Nhạc đang phát bản tin. Giọng phát thanh viên rè rè qua tiếng gió.

*...cơn bão đang di chuyển vào vịnh Bắc Bộ... đêm nay và ngày mai, các tỉnh ven biển và trung du Bắc Bộ có mưa to đến rất to, gió mạnh... đề nghị các địa phương khẩn trương chằng chống nhà cửa, bảo vệ lúa mùa vừa cấy...*

Chú Nhạc vặn nhỏ đài, nhìn ra cửa sổ.

"Lúa chiêm hỏng rồi, giờ đến lúa mùa," chú nói, không với ai. "Năm nay ăn gì."

Ngân nhìn ra sân. Mấy người ở kho đang khiêng bao tải vào trong, chất cao lên bục gỗ. Mái tôn kêu lật phật.

Cô nghĩ đến mảnh vườn. Ở đấy không có gió. Không có mặt trời, không có mây, không có bão. Đất vẫn nâu, nước giếng vẫn trong, luống ngải cứu vẫn đứng thẳng. Nhưng mảnh vườn ấy chỉ cho cô mang ra thứ cầm được trên tay. Một bó rau. Một ca nước. Nó không cho cô một bao gạo.

Cô đang định xin về sớm để giúp mẹ chèn cửa sổ thì cô văn thư thò đầu vào.

"Cá. Ông Cường gọi cháu lên. Ngay."

Phòng ông Cường ở tầng hai. Cửa sổ đã đóng chặt, chèn giấy báo vào khe. Ông ngồi sau bàn, trước mặt là một cuốn sổ to bìa cứng, mở ở trang có kẻ ô. Ngân nhận ra cuốn sổ ấy. Sổ xuất nhập gạo của bếp tập thể.

Ông không mời cô ngồi. Ông xoay cuốn sổ lại cho cô đọc.

"Cháu đọc số cuối."

Ngân cúi xuống. Cột tồn kho, dòng ngày 10 tháng 8. Cô nhẩm. Cô lại nhẩm lần nữa. Rồi cô nhìn lên cột chi mỗi ngày.

"Đủ năm ngày ạ," cô nói. "Nếu bớt suất thì được bảy."

"Ừ." Ông Cường ngả lưng ra ghế. "Chuyến gạo trên điều từ phía Nam ra đáng lẽ thứ Sáu tuần trước đã đến. Lũ cắt đường dưới Phủ Lý, xe nằm đó. Giờ thêm cơn bão này, chưa biết bao giờ đi được."

Ông im một lúc. Ngoài kia, gió quất một cành xoan vào cửa kính.

"Hợp tác xã mình có một hợp đồng hai chiều với một hợp tác xã nông nghiệp trong Thanh. Đầu năm mình chuyển cho họ hai xe phân đạm với dầu hỏa. Họ còn nợ mình thóc. Giấy tờ đủ cả, nhưng từ tháng Năm đến giờ đòi mãi không được. Họ cứ bảo chờ thu hoạch, chờ cấp trên duyệt." Ông gõ ngón tay xuống cuốn sổ. "Tôi định cử ông Nhạc đi, với một xe. Ông Nhạc nói ông ấy đi được, nhưng cần một đứa tính sổ nhanh, đọc được giấy tờ, không sợ người."

Ông nhìn cô. Cái nhìn ấy giống cái nhìn hôm 25 tháng 7, hôm ông không tin một đứa mười lăm tuổi. Nhưng không hẳn giống.

"Ông Nhạc bảo tôi gọi cháu."

Mái tôn trên đầu kêu một tiếng dài, như có ai kéo lê một tấm sắt.

Ông Cường đóng cuốn sổ lại.

"Cháu có dám đi một chuyến vào Thanh không?"