Một canh giờ

Chiều thứ Năm, căn phòng mười sáu mét vuông thơm mùi thuốc sắc.

Ngân bắc cái siêu đất mượn của bà Lụa lên bếp dầu ngoài hành lang, sắc thang thuốc đầu tiên. Ba bát nước, lửa nhỏ, nắp hé một khe. Hơi thuốc bốc lên, ngòn ngọt mùi cam thảo, ngai ngái mùi đương quy, lan dọc hành lang. Bà Cảnh tầng một đi lên phơi quần áo, hít hít mũi.

"Nhà ai sắc thuốc bắc đấy? Thang này đắt đây."

"Nhà cháu ạ. Thuốc bổ cho bố cháu."

Bà Cảnh nhìn cô một lúc, rồi đi tiếp, không hỏi thêm. Nhưng Ngân biết đến tối, cả dãy B sẽ biết nhà chú Thành vừa cắt được thang thuốc bắc.

Gần ba giờ, thuốc cạn còn một bát. Cô chắt ra, để nguội bớt, đút cho bố từng thìa nhỏ như ông lang dặn. Bố nhăn mặt ở thìa đầu tiên. Một cái nhăn mặt rất khẽ, nếp nhăn chạy từ khóe mũi xuống khóe miệng, rồi giãn ra.

Ngân dừng tay. Ba tháng nay, bố chưa từng biểu lộ gì với bất cứ thứ gì đưa vào miệng.

"Đắng hả bố?" cô hỏi. "Con biết đắng. Bố ráng một tí."

Thìa thứ hai, bố không nhăn mặt nữa.

Mẹ về lúc gần bốn giờ, bước vào đã ngửi thấy mùi thuốc. Mẹ nhìn cái siêu đất trên bếp, nhìn gói thuốc thứ hai còn buộc dây gai đặt trên nóc tủ, rồi nhìn Ngân.

"Thuốc ở đâu ra?"

"Con ra phòng chẩn trị y học dân tộc ở bệnh viện. Ông lang cắt cho bố hai thang bổ khí huyết. Ông cho ghi sổ, nhà mình trả dần."

"Trả dần bằng gì?"

Ngân cúi xuống rửa cái bát.

"Con có cách trả. Mẹ để con lo."

Mẹ đứng im. Ngân nghe tiếng mẹ đặt túi lưới xuống bàn, rất chậm, như sợ làm vỡ cái gì. Rồi mẹ đi vào trong, ngồi xuống cạnh giường bố, cầm tay bố lên.

Mẹ không hỏi thêm. Cái im lặng của mẹ còn khó chịu hơn một câu mắng. Ngân rửa cái bát đến ba lần, rồi mới úp nó lên giá.

Cô biết mẹ muốn nghe. Cô biết mình nên nói. Một câu thôi cũng được: con mang rau thơm đến đổi. Nhưng rồi mẹ sẽ hỏi rau ở đâu ra, mà cả khu tập thể không nhà nào có rau thơm mọc đủ để bó thành bó. Và cô sẽ phải nói dối. Cô thà im lặng còn hơn nói dối mẹ.

Cô tự bảo mình như thế. Nhưng tận trong lòng, cô biết im lặng cũng là một cách nói dối.

Bữa tối mẹ vẫn gắp cho cô ngọn rau non nhất. Mẹ không nhắc chuyện thuốc. Mẹ hỏi Sơn chuyện đá bóng ở sân kho, hỏi bà Lụa đã đỡ đau lưng chưa. Mẹ kể ở kho hôm nay người ta về kiểm kê, thiếu hai bao muối, ai cũng phải ký biên bản. Giọng mẹ bình thường, nhưng cả bữa mẹ không nhìn vào mắt Ngân một lần nào.

Mười giờ, loa phát thanh đầu hồi tắt. Mười giờ rưỡi, mẹ ngủ.

Ngân nằm chờ thêm một lúc. Cô nghe tiếng thở của từng người. Bố đều, chậm, sâu. Mẹ hơi nặng, thỉnh thoảng nghiến răng. Sơn nhẹ và nhanh như tiếng mèo con.

Cô ngồi dậy, tháo chiếc đồng hồ Poljot ra khỏi cổ tay. Đêm qua lúc cúi xuống ngửi mấy luống mùi, cái dây quá rộng cứ tuột xuống đốt ngón tay, suýt rơi. Hôm nay cô sẽ phải đào đất, nhổ cỏ, nhúng tay vào bùn. Cô không thể để đất lọt vào máy chiếc đồng hồ của bố. Cô nhét nó dưới gối, nghe nó tích tắc khe khẽ qua lớp vỏ gối.

Cô cầm cái gói lá chuối đựng năm gốc ngải cứu và sáu ngọn lá lốt, kẹp thêm con dao nhíp của bố vào lòng bàn tay. Rồi cô nhắm mắt.

Ánh sáng trong vườn vẫn dịu và đều, không sớm cũng không muộn.

Cô bắt đầu từ góc gần gian bếp, nơi đất phẳng và gần chỗ cô vẫn ngồi. Cô không đi ra phía sau giếng. Phía ấy cỏ mọc cao hơn, lối đi khuất, và cô chưa bao giờ thấy cần phải đến đó.

Cô dùng con dao nhíp xới một vạt đất dài, nhặt sạch mấy cọng cỏ lá tre. Đất xốp đến mức chỉ cần lấy tay cào là lên thành luống. Cô chia năm gốc ngải cứu ra, mỗi gốc lại tách đôi theo đoạn rễ bò, được mười khóm, cắm thành một hàng thẳng.

Lá lốt cô mang ra trồng sát thành giếng, nơi đất ẩm nhất. Sáu ngọn, mỗi ngọn cách nhau một gang. Cô ấn đất quanh đốt rễ thật chặt, như ông lang ấn ngón tay lên cổ tay người bệnh.

Rồi cô ra luống kinh giới. Mấy bụi cô hái sáng nay đã đâm chồi lại ở nách lá. Cô cắt những ngọn dài nhất, tước bớt lá dưới, giâm sang một luống mới. Mười hai ngọn. Rồi hai mươi ngọn.

Cô lấy cái khăn mùi xoa trong túi áo ra, mở nốt chỗ hạt tía tô còn thừa của bà Lụa, rắc lên một vạt đất khác.

Cô thấy mình làm việc như ngày còn đứng quầy thuốc những đêm cuối tháng, khi phải kiểm lại toàn bộ hàng tồn. Không cần nghĩ, không cần dừng. Tay biết việc của tay. Đầu cô thì cứ chạy trước, sắp xếp: chỗ này ngải cứu, ba ngày nữa cắt được lứa đầu, mang đến cho ông Khang. Chỗ kia kinh giới, đến thứ Hai là đủ một bó to. Tía tô mọc lại thì thứ Ba. Mỗi tuần hai lượt, mỗi lượt ba bó, đủ trừ hai thang thuốc của bố, may ra còn thừa ít nhiều...

Cô quay lại gian bếp lấy chiếc nồi nhôm, rồi chợt nhớ ra mình chưa mang nước máy vào. Cô mở mắt, về phòng, ôm nồi nước đã đổ sẵn đặt cạnh giường từ chiều, rồi nhắm mắt lần nữa. Cô tưới luống ngải, tưới luống kinh giới, tưới mấy ngọn lá lốt. Hết nồi, cô lại ra lấy thêm nồi thứ hai từ cái xô dưới gầm giường.

Lần thứ hai quay vào, cô thấy hơi mỏi lưng. Cô nghĩ là do cúi lâu.

Cô làm tiếp.

Không biết bao lâu sau, cô đi lại phía giếng để rửa tay.

Cô cúi xuống thành giếng, định múc một ít nước. Rồi cô dừng lại.

Mặt nước đã dâng lên đến lưng chừng thành đá ong. Trong vắt, phẳng lặng, đầy đặn như chưa ai động vào.

Sáng nay cô đã múc ba gáo. Gáo thứ tư sẽ chỉ cào vào đáy giếng khô. Thế mà bây giờ nước đã đầy lại.

Cô đứng nhìn mặt nước ấy, đầu óc chậm chạp một cách kỳ lạ. Ý nghĩ đầu tiên đến với cô là: tốt quá, sáng mai có nước nấu cháo cho bố. Ý nghĩ thứ hai đến sau, mờ hơn, như tiếng ai đó gọi ở rất xa: nước đầy lại, tức là...

Cô không nghĩ được hết câu. Cô rút tay về, không múc. Nước ấy để dành cho bố.

Cô quay lại luống tía tô, quỳ xuống, định vun thêm đất. Thì mặt đất nghiêng đi.

Không phải nghiêng thật. Cô biết mình đang quỳ vững trên đất. Nhưng mọi thứ trước mắt cô bỗng trôi sang một bên, như nhìn qua mặt nước có gợn sóng. Hai bên thái dương cô giật lên từng nhịp, mạnh dần, rồi một cái gì nóng chảy xuống môi trên. Cô đưa mu bàn tay lên quệt. Mu bàn tay đỏ.

Cô nhắm mắt, cố nghĩ đến căn phòng. Lần đầu tiên, căn phòng hiện lên khó khăn như thế. Cái giường tre. Tấm rèm hoa. Tiếng thở của Sơn. Chiếc gối có đồng hồ tích tắc ở dưới.

Cô ngã vật xuống chiếc giường tre.

Căn phòng tối om. Cô thở hổn hển, há miệng ra mà thở, vì mũi đã nghẹt máu. Máu chảy xuống cằm, nhỏ xuống chiếu, nhỏ lên cổ áo. Cô đưa tay lần dưới gối, lôi chiếc đồng hồ ra, giơ lên sát mắt, nghiêng về phía cửa sổ có ánh trăng.

Hai giờ kém mười lăm.

Cô vào vườn lúc mười giờ bốn mươi.

Đầu cô như có ai cầm búa gõ từ bên trong ra. Người cô nóng hầm hập, mà hai hàm răng lại va vào nhau lập cập. Cô cố không rên. Nhưng một tiếng rên vẫn bật ra, nhỏ thôi, mà Sơn nằm sát bên đã giật mình.

"Chị? Chị Cá?"

Thằng bé ngồi dậy, sờ soạng. Tay nó chạm vào mặt cô, vào cái gì ướt và dính.

"Mẹ ơi! Mẹ ơi, chị Cá chảy máu!"

Đèn dầu bật lên. Mẹ chạy qua tấm rèm, tóc xõa, mặt trắng bệch dưới ánh đèn vàng.

"Cá! Cá ơi, con làm sao thế này?"

Mẹ đỡ cô ngồi dậy, ngửa đầu cô ra sau. Ngân gạt tay mẹ, giọng khàn đặc.

"Đừng ngửa đầu, mẹ. Cúi xuống. Bóp cánh mũi."

Cô tự cúi người về phía trước, hai ngón tay bóp chặt sống mũi, máu nhỏ giọt xuống cái chậu nhôm Sơn vừa kéo tới. Kể cả lúc đầu óc quay cuồng thế này, cái phản xạ của người bán thuốc vẫn còn nguyên.

"Sơn, sang gọi bà Lụa," mẹ nói. "Đi khẽ thôi, đừng để cả dãy dậy."

Bà Lụa sang ngay, áo cánh khoác vội, tay cầm lọ dầu cao Sao Vàng, một đồng bạc trắng và cái cặp nhiệt độ thủy ngân để trong ống nhôm. Bà kẹp cặp nhiệt vào nách Ngân, rồi đặt bàn tay lên trán cô.

"Giời ơi, người nóng như hòn than."

Năm phút sau, bà rút cặp nhiệt ra, nghiêng dưới ngọn đèn, nheo mắt nhìn rất lâu.

"Ba chín độ."

Mẹ ngồi thụp xuống mép giường.

Bà Lụa lấy giấy bản vê thành hai cái nút nhỏ nhét vào mũi Ngân. Bà bảo mẹ nhúng khăn vào nước lạnh, đắp lên trán, lên gáy. Rồi bà lật Ngân nằm sấp, vén lưng áo lên, xoa dầu cao, cầm đồng bạc cạo dọc hai bên sống lưng. Đồng bạc lạnh, miết xuống da nóng rát, kêu ken két. Từng vệt đỏ tím nổi lên dưới ánh đèn.

"Gió nó vào sâu thế này cơ à," bà lẩm bẩm. "Con bé này đi đâu mà trúng gió nặng thế?"

"Con dậy đi giải," Ngân nói, mặt úp xuống chiếu. "Ra hành lang thấy lạnh. Về nằm thì đau đầu."

Cô nghe giọng mình yếu và lạc đi. Một lời nói dối dễ nhất, ai cũng tin được. Mùa này đêm vẫn có gió mưa. Hành lang khu tập thể thì lộng gió suốt bốn mùa.

"Hôm qua nó đi bộ ra tận bệnh viện, nắng chang chang," mẹ nói, giọng vỡ ra. "Đi bộ cả đi cả về. Lại còn đứng bếp sắc thuốc cả buổi chiều. Mẹ cứ để con một mình lo hết. Mẹ..."

"Thím Mai," bà Lụa ngắt lời, không to không nhỏ. "Lúc này không phải lúc nhận lỗi. Lấy cho tôi bát nước gừng."

Gần sáng, máu mũi cầm. Cơn rét lui, chỉ còn nóng. Bà Lụa về, dặn mẹ cứ một tiếng thay khăn một lần, hạ sốt thì cho ăn cháo hành.

Ngân nằm nghiêng, mắt nhắm, nhưng không ngủ được. Đầu vẫn đau âm ỉ, như có một sợi dây ai thắt dần từ sau gáy lên đỉnh đầu.

Nhưng óc cô bắt đầu trong trở lại. Và cô bắt đầu tính, như mọi lần.

Hai giờ kém mười lăm, trừ mười giờ bốn mươi. Ba tiếng đồng hồ. Có lẽ hơn một chút, nếu tính cả hai lần ra lấy nước. Những lần trước, cô ở trong vườn không lâu. Nửa tiếng. Một tiếng là lâu nhất. Ra ngoài chỉ thấy hơi mỏi, như vừa đi bộ một quãng xa. Cô đã nghĩ đó là do thức khuya.

Cái giếng đầy lại. Đó là lúc nửa đêm đã qua. Cô đã nhìn thấy nó, mà không hiểu.

Cô nhớ đến dòng chữ mực tàu trên trang đầu cuốn sổ giấy dó. *Đất này nuôi cây. Cây nuôi người. Người khỏe thì đất rộng.*

Ba câu ấy cô đã đọc thuộc. Cô đã nghĩ đó là một lời chúc, như người ta viết câu đối dán cửa. Nhưng bây giờ, nằm trên chiếc chiếu còn tanh mùi máu, hai bên sống lưng rát bỏng những vệt cạo gió, cô đọc lại nó trong đầu theo chiều ngược lại.

Người khỏe thì đất rộng. Vậy người yếu thì sao?

Mảnh đất kia không có mặt trời. Cây cối trong ấy lớn nhanh gấp mười. Cái sức để chúng lớn nhanh như thế phải lấy từ đâu đó. Cái nước đầy lại mỗi nửa đêm cũng phải lấy từ đâu đó.

Ở kiếp trước, cô chưa bao giờ tin có cái gì cho không. Thuốc có tác dụng thì có tác dụng phụ. Liều có lợi thì có liều độc. Cô đã giải thích điều ấy cho hàng nghìn người khách. Vậy mà chính cô lại quên.

Vườn lấy sức người.

Cô ở lại trong ấy càng lâu, nó lấy càng nhiều. Một tiếng thì mỏi. Ba tiếng thì sốt, đau đầu, chảy máu cam. Hơn nữa thì sao, cô không muốn nghĩ tiếp.

Cô mở mắt. Ngoài cửa sổ, trời đã hửng xám. Loa phát thanh đầu hồi bắt đầu rè rè, rồi vang lên tiếng nhạc hiệu buổi sáng. Mẹ vẫn ngồi bên cạnh, cái khăn ướt trong tay, mắt thâm quầng.

"Mẹ phải đi ca," Ngân thì thào. "Mẹ đi đi. Con nằm là khỏi."

"Mẹ xin nghỉ."

"Kho đang kiểm kê. Mẹ nghỉ thì người ta lại bảo mẹ trốn ký biên bản."

Mẹ không đáp. Một lúc lâu sau, mẹ đứng dậy, đi ra bếp.

Sơn bò lại gần, ngồi khoanh chân ở đầu giường, mắt đỏ hoe mà cố không khóc.

"Hôm nay em không đi đá bóng," nó tuyên bố. "Em trông chị."

Ngân muốn cười mà không cười được. Cô nghĩ đến cái giếng đá ong trong vườn, nước trong vắt đầy đến lưng chừng thành đá, ba gáo của ngày thứ Sáu đang nằm yên dưới ấy.

Hôm nay sẽ không có ai múc.