Kính gọng đồi mồi

Đêm qua, Ngân chỉ nói với mẹ một nửa.

Cô nói cô mang mấy bó rau thơm đến phòng chẩn trị, ông lang ngửi thấy tốt nên nhận, trừ vào tiền thuốc của bố. Cô nói hạt giống xin của bà Lụa, gieo vào mấy cái chậu sành vỡ ngoài ban công. Cô nói ông lang hứa đến khám, không lấy tiền công.

Mẹ nghe, rồi ra ban công nhìn mấy cái chậu. Trong chậu chỉ có vài cây mùi còi cọc, mới cao được hai đốt ngón tay.

"Mấy cây này mà đổi được thuốc à?"

"Con mang đi hết rồi mẹ. Đấy là đợt sau."

Mẹ đứng ngoài ban công rất lâu. Rồi mẹ vào, tắt đèn, nằm xuống cạnh Sơn. Một lúc sau, trong bóng tối, mẹ nói:

"Lần sau con định làm gì thì nói với mẹ trước. Mẹ chưa chết."

Ngân nằm im, nghe câu ấy rơi xuống trong căn phòng tối. Cô muốn nói *dạ*, nhưng không nói được. Cô biết có những chuyện cô sẽ không bao giờ nói được với mẹ.

Sáng thứ Bảy, mẹ dậy từ năm giờ. Mẹ quét nhà hai lần, lau bàn ba lần, đun một ấm nước sôi đổ đầy phích, lấy ra cái gói chè Thái Nguyên cất dưới đáy hòm từ Tết. Mẹ thay cho bố bộ quần áo sạch nhất, chải tóc cho bố, cạo râu cho bố bằng con dao cạo cũ, tay run đến mức Ngân phải giữ cằm bố hộ.

"Người ta là lương y bệnh viện," mẹ nói, như tự nhắc mình. "Nhà mình lôi thôi thì người ta cười."

Ngân đã đỡ nhiều. Đầu chỉ còn hơi nặng, chân còn hơi run khi leo cầu thang, nhưng cô đã tự múc nước, tự rửa mặt. Sáng sớm, khi cả nhà còn ngủ, cô đã vào vườn một lát, chưa đến một khắc, múc ba gáo nước rồi ra ngay. Nước ấy cô nấu cháo cho bố. Cô không dám ở lâu hơn. Cô cũng không hái gì, vì luống mùi gieo đợt hai mới cao hơn một đốt tay, còn ngải cứu với lá lốt gieo đêm thứ Năm thì vừa nhú mầm.

Tám giờ, Sơn đang đứng gác ở đầu cầu thang thì hét vọng lên.

"Ông lang đến! Ông có xe đạp!"

Ông Khang dắt chiếc xe đạp Thống Nhất cũ vào gầm cầu thang, khóa lại bằng một sợi xích to bằng ngón tay. Ông đeo cái túi vải bạt bạc màu chéo qua vai, đội mũ cối, mặc áo sơ mi trắng đã ngả vàng ở cổ. Ông leo ba tầng cầu thang chậm rãi, mỗi tầng dừng một lần, không phải vì mệt mà như để nhìn quanh.

Đến tầng ba, cửa nhà nào cũng hé ra một khe. Bà Lụa thì mở toang cửa, đứng hẳn ra hành lang.

"Chào bác ạ."

"Chào bà." Ông Khang gật đầu, rồi nhìn Ngân đang đứng ở cửa phòng. "Đỡ chưa?"

Ngân giật mình. Cô không nói với ông là cô ốm.

"Dạ, cháu đỡ rồi ạ."

Ông không hỏi thêm. Ông chỉ nhìn cô thêm một nhịp, qua cặp kính gọng đồi mồi sứt một bên càng, buộc lại bằng sợi chỉ đen, rồi bước vào phòng.

Mẹ mời ông ngồi, rót nước chè. Ông cảm ơn, uống một ngụm, đặt chén xuống, rồi không uống nữa.

"Tôi xem ông nhà trước. Chuyện gì nói sau."

Ông kéo cái ghế đẩu đến cạnh giường bố. Ông ngồi rất lâu, không làm gì, chỉ nhìn. Nhìn sắc mặt bố, nhìn hơi thở bố, nhìn hai bàn tay nằm trên chăn. Ngân đứng phía chân giường, quan sát ông. Ở kiếp trước, cô đã gặp những bác sĩ giỏi. Họ thường giống nhau ở chỗ này: trước khi chạm vào người bệnh, họ nhìn.

Rồi ông đặt ba ngón tay lên cổ tay trái của bố. Ông nhắm mắt.

Căn phòng im đến mức nghe được tiếng chiếc quạt tai voi trên nóc tủ, dù quạt không chạy, chỉ có gió từ cửa sổ lùa vào làm cánh quạt khẽ quay. Sơn nín thở đến đỏ mặt. Mẹ đứng nép vào tấm rèm, hai tay xoắn vạt áo.

Ông bắt mạch tay trái, rồi tay phải. Mỗi bên rất lâu. Ông ấn nhẹ, rồi ấn sâu hơn, rồi nhả ra.

"Mở miệng ông ấy ra giúp tôi."

Ngân bước tới, một tay đỡ cằm bố, một tay lấy chiếc thìa nhôm ấn nhẹ lên lưỡi. Ông Khang cúi xuống, nghiêng đầu cho ánh sáng từ cửa sổ rọi vào.

"Lưỡi nhợt. Rêu mỏng, trắng. Được."

Ông nhờ cô lật người bố sang bên. Cô làm theo cách cô vẫn làm: một tay đỡ vai, một tay đỡ hông, lật cả khối cùng lúc để cột sống không bị vặn, rồi chèn gối vào lưng. Ông Khang không nói gì, nhưng Ngân thấy ông nhìn tay cô, không nhìn bố.

Ông vén áo bố lên, xem chỗ xương cùng. Rồi xem hai gót chân, hai bả vai, hai khuỷu tay. Những chỗ ấy cô đã lau mỗi ngày bằng nước muối loãng, xoa bóp cho máu lưu thông, kê gối mềm cho khỏi tì. Vết đỏ ở xương cùng vẫn còn, nhưng không lan.

"Nằm ba tháng," ông nói, chậm, "mà chỉ có thế này."

Ông kéo áo bố xuống, rồi nắn hai bắp chân, hai bắp tay. Ông gập đầu gối bố lên, duỗi ra, gập cổ chân, xoay cổ tay. Các khớp vẫn mềm. Bắp thịt teo, nhưng chưa co cứng.

"Ai xoa bóp cho ông ấy?"

Mẹ nhìn Ngân. Ngân đáp: "Dạ, cháu ạ."

"Bao lâu một lần?"

"Sáng một lần, tối một lần. Mỗi lần chừng nửa tiếng. Hai tiếng thì lật người một lần, ban đêm thì ba tiếng."

Ông Khang gật đầu, rất khẽ. "Giỏi."

Chỉ một chữ. Nhưng mẹ đưa tay lên che miệng.

Ông quay ghế lại, ngồi đối diện mẹ. Ông nói chậm, từng câu ngắn, như người đặt từng viên gạch.

"Tôi nói thật để nhà biết. Ông nhà bị chấn thương ở đầu. Tây y gọi là gì thì bên bệnh viện đã nói. Đông y tôi xem thì khí huyết hư, kinh lạc bế tắc. Mạch tuy nhỏ nhưng có gốc, không tán, không loạn. Lưỡi không khô. Người nằm ba tháng mà thịt da còn thế này là nhờ chăm."

Ông dừng lại.

"Tôi không hứa. Nhưng tôi thấy ông ấy có thể tỉnh."

Mẹ khuỵu xuống mép giường. Ngân nhìn mẹ, thấy vai mẹ rung lên, mà không có tiếng khóc.

"Muốn thế," ông Khang nói tiếp, "phải châm cứu. Châm đều, hai ngày một lần, ít nhất ba tháng. Tôi châm được."

"Dạ, thế thì..." mẹ ngẩng lên.

"Nhưng tôi là người của bệnh viện." Ông nói, giọng không đổi. "Châm ở phòng chẩn trị thì phải có giấy chuyển, phải xếp sổ, phải chở người đến. Ông nhà thế này không chở đi chở về hai ngày một lần được. Còn châm ở nhà, thì người ta sẽ hỏi lương y nhà nước sao lại đi làm ngoài. Có người sẽ đi báo."

Ông không nhìn ra cửa. Nhưng Ngân hiểu ông đang nói đến những cái khe cửa hé mở dọc hành lang.

"Cho nên nếu châm, thì tôi đến buổi tối, sau giờ làm. Nhà đóng cửa. Ai hỏi thì bảo tôi là chỗ quen đến chơi. Không ai được nói tôi châm cứu. Kể cả cháu bé này." Ông nhìn Sơn.

Sơn gật đầu lia lịa, hai tay bịt miệng.

"Còn một việc nữa." Ông Khang tháo kính ra, lấy vạt áo lau mắt kính, rồi đeo lại. "Châm là thông kinh lạc. Nhưng người khí hư mà châm nhiều thì như rút nước giếng cạn. Phải có cái giữ khí lại. Tốt nhất là sâm."

Mẹ hỏi, giọng nhỏ: "Sâm thì mua ở đâu ạ?"

"Mậu dịch không có. Hiệu thuốc quốc doanh không có. Bệnh viện tỉnh thì có một ít, dành cho cán bộ. Chợ ngoài thì thỉnh thoảng có người mang từ bên kia biên giới về, hoặc người ta bảo là thế." Ông dừng một chút. "Một củ nhỏ thôi cũng bằng mấy tháng lương của chị. Mà mua phải củ giả thì mất cả tiền lẫn người."

Căn phòng lại im. Lần này là một thứ im lặng khác.

Ngân nhìn mẹ. Mẹ đang cúi xuống, đếm ngón tay, môi mấp máy. Cô biết mẹ đang tính gì. Mười một đồng hai hào trong hộp sắt, đã tiêu bớt. Ba mươi đồng nợ hợp tác xã. Năm đồng nợ bà Lụa. Chiếc đồng hồ Poljot.

"Không có sâm thì sao ạ?" Ngân hỏi.

Ông Khang quay sang cô. "Thì châm ít đi, chậm hơn, dùng thuốc khác đỡ. Hoàng kỳ, đẳng sâm, những vị ấy phòng chẩn trị còn. Đỡ được, nhưng không bằng. Có khi mất nửa năm thay vì ba tháng. Có khi không được."

"Thế thì bắt đầu châm trước đã, bác ạ," Ngân nói. "Sâm thì cháu tìm sau."

Ông nhìn cô. Mẹ cũng nhìn cô.

"Cháu tìm ở đâu?"

"Cháu chưa biết," cô nói thật. "Nhưng cháu sẽ tìm."

Ông Khang không cười, cũng không lắc đầu. Ông chỉ gật, như ghi nhận một câu trả lời, không phải đồng ý với nó.

"Thứ Hai tôi đến. Bảy giờ tối."

Ông đứng dậy, đeo túi vải lên vai. Mẹ ấn vào tay ông một gói giấy báo nhỏ, trong có mấy quả trứng gà bà Lụa cho từ hôm trước. Ông đẩy lại, nhẹ nhưng dứt khoát.

"Chị để cho ông ấy ăn. Người ốm cần hơn tôi."

Ngân tiễn ông xuống cầu thang. Đến chiếu nghỉ tầng hai, chỗ không còn ai nghe thấy, ông dừng lại.

"Cái cách lật người," ông nói, không quay đầu. "Cả khối một lúc, không vặn sống lưng. Cái đó ai dạy cháu?"

Ngân đã chuẩn bị cho câu hỏi này từ hôm thứ Năm, khi cô lỡ miệng gọi đúng tên một vị thuốc ở phòng chẩn trị. Cô đã nghĩ sẵn câu trả lời. Nhưng giờ đứng trước ông, câu trả lời ấy nghe mỏng như tờ giấy pơ-luya.

"Cháu học trong sách ạ."

"Sách gì?"

"Sách... về chăm sóc người ốm ạ. Cháu đọc ở thư viện."

Ông Khang quay lại. Ông đứng thấp hơn cô hai bậc, nên lần đầu tiên mắt ông ngang mắt cô. Sau cặp kính sứt, đôi mắt ấy không có vẻ gì là nghi ngờ, cũng không có vẻ gì là tin. Chỉ có một sự chú ý rất bình tĩnh, như khi ông đặt ba ngón tay lên cổ tay bố.

"Thư viện thị xã tôi đến mỗi tuần," ông nói. "Sách về y ở đó tôi đọc gần hết. Tôi chưa thấy cuốn nào dạy lật người như thế."

Ngân không trả lời được.

"Sách nào thì mai mang đến tôi xem." Ông nói, giọng vẫn chậm, vẫn đều. "Chủ nhật tôi trực buổi sáng ở phòng chẩn trị."

Ông đi xuống, mở khóa xe, dắt ra cổng. Đến cổng, ông quay lại, nói vọng lên.

"Cháu cũng nên nằm thêm một hôm. Mặt cháu còn xanh lắm."

Rồi ông đạp xe đi, cái mũ cối nhấp nhô giữa hàng người đang xếp hàng ở cửa hàng mậu dịch đầu phố.

Ngân đứng ở chiếu nghỉ, tay bám vào lan can sắt han gỉ. Nắng tháng Bảy rọi qua ô thoáng, nóng rát trên mu bàn tay.

Cô không có cuốn sách nào cả.

Thứ cô có là mười năm đứng quầy thuốc ở một thế kỷ chưa tới, là những lớp tập huấn mà ở đây chưa ai mở, là những trang tài liệu in từ một cái máy mà ở đây chưa ai biết mặt. Ông lang Khang không hỏi cô chuyện riêng. Nhưng ông vừa mở ra một cánh cửa, và đứng chờ xem cô có bước qua không.

Trên tầng ba, Sơn ló đầu qua lan can.

"Chị ơi! Mẹ bảo chị lên! Mẹ đang khóc, mà mẹ lại cười!"